Επιφάνιος-Στέφανος Δημητριάδης ο Σκιάθιος (1760-1827): Λόγιος - Σκιάθος

 

Επιφάνιος-Στέφανος Δημητριάδης
 ο Σκιάθιος(1760-1827)
Λόγιος - Σκιάθος

Γράφει ο     Ιωάννης Ν. Φραγκούλας: Επιφάνιος Δημητριάδης

Ο Επιφάνιος Δημητριάδης, γνωστός και ως Σκιάθιος, γεννήθηκε στη Σκιάθο το 1760, ως δευτερότοκος γιος του κυρ-Δημητράκη και της Αρετής· πρωτότοκος ήταν ο Αγάλλος. Βαπτίστηκε από τον ιεράρχη Διονύσιο και ήδη από την παιδική του ηλικία έφερε την προσωνυμία «Λογιώτατος», ένδειξη της ευφυΐας και της φιλομάθειάς του.
Σε ηλικία μόλις οκτώ ετών άρχισε τα πρώτα του γράμματα υπό την καθοδήγηση του Στεφάνου, πατέρα του λόγιου Καισαρίου Δαπόντε. Λίγα χρόνια αργότερα, στα δώδεκά του, μυήθηκε και στη βυζαντινή μουσική. Το 1776 μεταβαίνει στο Πήλιο και εγγράφεται στη σχολή των Μηλεών, όπου μαθητεύει κοντά στον Άνθιμο Παπαπανταζή και τον σοφό Ζαχαρία. Την επόμενη χρονιά συνεχίζει τις σπουδές του στα Αμπελάκια, υπό τον γραμματοδιδάσκαλο Γεώργιο Τριανταφύλλου, μαθητή του Ευγενίου Βούλγαρη, ενώ το 1778 φοιτά στην Πορταριά, όπου διδάσκεται φιλοσοφία και τη «Λογική» του Βικεντίου Δαμωδού.
Η πορεία του τον οδηγεί σύντομα στην Κωνσταντινούπολη, όπου φοιτά στην Πατριαρχική Ακαδημία με σχολάρχη τον Σέργιο Μακραίο. Εκεί μελετά την Επιτομή της Λογικής και της Φυσικής του Νικηφόρου Βλεμμύδου, καθώς και τα Βολφιανά Μαθηματικά, ενώ διδάσκεται και από τον Σλουτζάρογλου. Μετά από διετή παραμονή, μεταβαίνει στη Δακία και εγγράφεται στην Ηγεμονική Ακαδημία του Βουκουρεστίου (1782–1789), όπου για έξι χρόνια εμβαθύνει στη Λογική του Ευγενίου Βούλγαρη, στη Γραμματική του Θεοδώρου Γαζή και στη Φυσική του Βλεμμύδου, ενώ παράλληλα μαθαίνει ξένες γλώσσες.
Κατά την ίδια περίοδο, υπηρετεί ως γραμματέας κοντά στον διοικητή της Βλαχίας Νικόλαο Καρατζά και κατόπιν στον ηγεμόνα Νικόλαο Μαυρογένη. Υπήρξε επίσης συνεργάτης του μητροπολίτη Φιλάρετου. Με την έκρηξη του Β΄ Ρωσοτουρκικού πολέμου το 1789, αναγκάζεται να επιστρέψει στον ελλαδικό χώρο, περνώντας από τη Σμύρνη, τη Μυτιλήνη και τον Πόρο, όπου αρχίζει τη διδακτική του δράση. Δίδαξε επίσης στην Ύδρα, συγκεντρώνοντας πλήθος μαθητών.
Το 1792, εξαιτίας επιδημίας, εγκαταλείπει την περιοχή και επιστρέφει μέσω Ευρίπου στη Σκιάθο. Μη μπορώντας να επιβιώσει οικονομικά ως δάσκαλος, επιστρέφει στη Βλαχία, όπου για οκτώ χρόνια εργάζεται ως γραμματέας στο Ισμαήλι και στο Γαλάτσι. Μετά από ασθένεια, εγκαθίσταται στο Βουκουρέστι και συνεχίζει τη δράση του ως δάσκαλος, διερμηνέας και νομικός.
Η αγάπη του για την πατρίδα τον οδηγεί εκ νέου στη Σκιάθο, όπου διδάσκει, ενώ αναλαμβάνει και τη σχολαρχία στην Κέα. Μεταξύ των μαθητών του συγκαταλέγεται και ο Φίλιππος Ιωάννου. Πιθανολογείται επίσης ότι γνώρισε τον Ρήγα Βελεστινλή κατά τη διαμονή του στη Βλαχία.
Για τον βιοπορισμό του διετέλεσε και βοεβόδας στην Αλόννησο και στη Σκιάθο, αγοράζοντας το 1803 το δικαίωμα φοροείσπραξης αγροκτημάτων. Το 1798 παντρεύτηκε την Ουρανίτσα Κουμπή και απέκτησε τέσσερα παιδιά, εκ των οποίων ο Δημήτριος έγινε ιερομόναχος με το όνομα Διονύσιος.
Το 1811 συμμετείχε στη σύσκεψη οπλαρχηγών στο μοναστήρι του Ευαγγελισμού και συγκαταλέγεται μεταξύ των πρώτων Φιλικών. Την ίδια περίοδο υπηρέτησε ως ιεροκήρυκας στη Δημητριάδα. Απεβίωσε το 1827 στη Σκιάθο ή, κατά άλλες πηγές, στην Κέα.
Ο Επιφάνιος Δημητριάδης υπήρξε εξέχουσα μορφή του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, λόγιος και δάσκαλος του Γένους. Σε αυτοβιογραφικό του ποίημα, γραμμένο το 1813 σε αττικίζουσα διάλεκτο και σε 162 χωλίαμβους, αποτυπώνει όχι μόνο τη ζωή του αλλά και το πνευματικό κλίμα της εποχής. Παρά την εκτενή του παραγωγή σε ποικίλα είδη –ιστορικά, φιλοσοφικά και κοινωνικά έργα, δοκίμια, μεταφράσεις, ποιήματα και θεατρικά– παρέμεινε σχετικά άγνωστος στη νεοελληνική γραμματολογία.
Κατά τον Γεώργιο Βαλέτα, ταυτίζεται με τον Στέφανο Δημητριάδη, συγγραφέα των «Απανθισμάτων» (Βιέννη, 1797), αν και η ταύτιση αυτή δεν επιβεβαιώνεται από την αυτοβιογραφία του. Συχνά υπέγραφε με το όνομα Στέφανος.
Το έργο του μνημονεύουν οι Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης και Αλέξανδρος Μωραϊτίδης, ενώ ο Τρύφων Ευαγγελίδης θεωρεί ότι πρόκειται για διαφορετικά πρόσωπα. Μεταξύ των γνωστών έργων του συγκαταλέγονται: «Παναγία η Κουνίστρα», «Παγκόσμιος Πανήγυρις», «Η ιστορία της νήσου Σκιάθου», η «Αυτοβιογραφία» του, καθώς και φιλοσοφικά δοκίμια και θεατρικά έργα.