Νικήτας Παρίσης (1935-2016): Φιλόλογος, Συγγραφέας - Σκιάθος

 

Νικήτας Παρίσης (1935-2016)
Φιλόλογος, Συγγραφέας - Σκιάθος

Ο Νικήτας Παρίσης γεννήθηκε στη Σκιάθο και σπούδασε Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Για πολλά χρόνια εργάστηκε ως καθηγητής στην ιδιωτική εκπαίδευση. Έχει δημοσιεύσει μελέτες, βιβλιοκριτικές και επιφυλλίδες σε περιοδικά και εφημερίδες. Έχει, επίσης, συνεργαστεί στα συλλογικά έργα Μεσοπολεμική και μεταπολεμική λογοτεχνία των εκδόσεων Σοκόλη. Είναι μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων. Έργα του: Κριτικές Δοκιμές (Δόμος, 1987), Επτά μελετήματα για τον Οδυσσέα Ελύτη (τα τραμάκια, Θεσσαλονίκη, 1997), Λεξικό λογοτεχνικών όρων (ΟΕΔΒ, 2000), Γιώργος Σεφέρης, Το μάθημα της λογοτεχνίας στο Λύκειο (2006), Ο ποιητής και το ποιητικό του έργο (2008), Θα 'ναι νύχτα και Αύγουστος-Διηγήματα (2010)

Ομιλία του στο Ίδρυμα Μποδοσάκη  την 24 Μαρτίου 2012

Προσεγγίζοντας διδακτικά ένα Σεφερικό ποίημα

Δέσποινα Μιτζέλου ( - ): Ζωγράφος - Σκιάθος

 Δέσποινα Μιτζέλου (  -  ) 
Ζωγράφος - Σκιάθος

Η Δέσποινα Μιτζέλου είναι μια ζωγράφος με σταθερή και ξεχωριστή παρουσία στον καλλιτεχνικό χώρο της Σκιάθου. Το έργο της συνδέεται άμεσα με την παράδοση, τη λαϊκή τέχνη και τον κόσμο του παραμυθιού, στοιχεία που συνυπάρχουν αρμονικά στη δημιουργία της και της προσδίδουν ιδιαίτερη ταυτότητα. Οι συνθέσεις της διακρίνονται για την αθωότητα, τη ζεστασιά και την αγάπη που αποπνέουν.

Η σχέση της με τη ζωγραφική ξεκίνησε από πολύ νωρίς. Στο τέλος του Δημοτικού Σχολείου συμμετείχε σε πανελλήνιο διαγωνισμό ζωγραφικής με θέμα τον «Άσωτο Υιό», όπου απέσπασε το πρώτο βραβείο. Στη συνέχεια παρακολούθησε μαθήματα Βυζαντινής Αγιογραφίας κοντά στον διακεκριμένο αγιογράφο Κώστα Τσιλτσαβίδη, διευρύνοντας τις γνώσεις και τις εκφραστικές της δυνατότητες.

Ζει και δημιουργεί μόνιμα στη Σκιάθο, αντλώντας έμπνευση από τη φύση και τη λαογραφική παράδοση του νησιού. Το έργο της εκτείνεται σε πολλές μορφές: πίνακες, τοιχογραφίες, κεραμικά, βότσαλα, καπέλα και ρούχα, αποκαλύπτοντας μια δημιουργό με πολυμέρεια και συνεχή αναζήτηση.

Η πρώτη της συμμετοχή σε έκθεση καταγράφεται το 1987, σε ομαδική παρουσίαση Σκιαθιτών καλλιτεχνών υπό την αιγίδα του Δήμου Σκιάθου. Το 1990 πραγματοποίησε ατομική έκθεση στο Πνευματικό Κέντρο Σκιάθου, ενώ το 1999 παρουσίασε την έκθεση «Νοσταλγικές πινελιές» στο Πολιτιστικό Κέντρο Μπούρτζι. Το 2005 έλαβε μέρος σε ομαδική έκθεση που διοργάνωσε ο Σύλλογος Γυναικών Σκιάθου.

Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η συμβολή της και στην καλλιτεχνική κινητοποίηση του νησιού. Με δική της πρωτοβουλία διοργανώθηκαν το 2007 και το 2008 οι ομαδικές εκθέσεις «Τα χρώματα της Σκιάθου», ενώ το Πάσχα του 2008 ακολούθησε η έκθεση «Το πρώτο φτερούγισμα», που ξεχώρισε για τη συλλογική της δυναμική. Το 2009 παρουσίασε νέα ατομική έκθεση με θέματα εμπνευσμένα από παραμύθια του τόπου.

Η στροφή της προς την τοιχογραφία αποτέλεσε μια καινοτόμο παρέμβαση για τα δεδομένα της Σκιάθου και δημιούργησε το δικό της αποτύπωμα, προσελκύοντας κατά καιρούς και το ενδιαφέρον του αθηναϊκού Τύπου. Σε μια δύσκολη εποχή, η Δέσποινα Μιτζέλου συνεχίζει να δημιουργεί με συνέπεια, επιμένοντας σε μια τέχνη που κρατά ζωντανή την παράδοση και αναζητεί το ανθρώπινο μέτρο.

Ο προσωπικός της δικτυακός τόπος   DESPINA MITSELOU

Επιφάνιος-Στέφανος Δημητριάδης ο Σκιάθιος (1760-1827): Λόγιος - Σκιάθος

 

Επιφάνιος-Στέφανος Δημητριάδης
 ο Σκιάθιος(1760-1827)
Λόγιος - Σκιάθος

Γράφει ο     Ιωάννης Ν. Φραγκούλας: Επιφάνιος Δημητριάδης

Ο Επιφάνιος Δημητριάδης, γνωστός και ως Σκιάθιος, γεννήθηκε στη Σκιάθο το 1760, ως δευτερότοκος γιος του κυρ-Δημητράκη και της Αρετής· πρωτότοκος ήταν ο Αγάλλος. Βαπτίστηκε από τον ιεράρχη Διονύσιο και ήδη από την παιδική του ηλικία έφερε την προσωνυμία «Λογιώτατος», ένδειξη της ευφυΐας και της φιλομάθειάς του.
Σε ηλικία μόλις οκτώ ετών άρχισε τα πρώτα του γράμματα υπό την καθοδήγηση του Στεφάνου, πατέρα του λόγιου Καισαρίου Δαπόντε. Λίγα χρόνια αργότερα, στα δώδεκά του, μυήθηκε και στη βυζαντινή μουσική. Το 1776 μεταβαίνει στο Πήλιο και εγγράφεται στη σχολή των Μηλεών, όπου μαθητεύει κοντά στον Άνθιμο Παπαπανταζή και τον σοφό Ζαχαρία. Την επόμενη χρονιά συνεχίζει τις σπουδές του στα Αμπελάκια, υπό τον γραμματοδιδάσκαλο Γεώργιο Τριανταφύλλου, μαθητή του Ευγενίου Βούλγαρη, ενώ το 1778 φοιτά στην Πορταριά, όπου διδάσκεται φιλοσοφία και τη «Λογική» του Βικεντίου Δαμωδού.
Η πορεία του τον οδηγεί σύντομα στην Κωνσταντινούπολη, όπου φοιτά στην Πατριαρχική Ακαδημία με σχολάρχη τον Σέργιο Μακραίο. Εκεί μελετά την Επιτομή της Λογικής και της Φυσικής του Νικηφόρου Βλεμμύδου, καθώς και τα Βολφιανά Μαθηματικά, ενώ διδάσκεται και από τον Σλουτζάρογλου. Μετά από διετή παραμονή, μεταβαίνει στη Δακία και εγγράφεται στην Ηγεμονική Ακαδημία του Βουκουρεστίου (1782–1789), όπου για έξι χρόνια εμβαθύνει στη Λογική του Ευγενίου Βούλγαρη, στη Γραμματική του Θεοδώρου Γαζή και στη Φυσική του Βλεμμύδου, ενώ παράλληλα μαθαίνει ξένες γλώσσες.
Κατά την ίδια περίοδο, υπηρετεί ως γραμματέας κοντά στον διοικητή της Βλαχίας Νικόλαο Καρατζά και κατόπιν στον ηγεμόνα Νικόλαο Μαυρογένη. Υπήρξε επίσης συνεργάτης του μητροπολίτη Φιλάρετου. Με την έκρηξη του Β΄ Ρωσοτουρκικού πολέμου το 1789, αναγκάζεται να επιστρέψει στον ελλαδικό χώρο, περνώντας από τη Σμύρνη, τη Μυτιλήνη και τον Πόρο, όπου αρχίζει τη διδακτική του δράση. Δίδαξε επίσης στην Ύδρα, συγκεντρώνοντας πλήθος μαθητών.
Το 1792, εξαιτίας επιδημίας, εγκαταλείπει την περιοχή και επιστρέφει μέσω Ευρίπου στη Σκιάθο. Μη μπορώντας να επιβιώσει οικονομικά ως δάσκαλος, επιστρέφει στη Βλαχία, όπου για οκτώ χρόνια εργάζεται ως γραμματέας στο Ισμαήλι και στο Γαλάτσι. Μετά από ασθένεια, εγκαθίσταται στο Βουκουρέστι και συνεχίζει τη δράση του ως δάσκαλος, διερμηνέας και νομικός.
Η αγάπη του για την πατρίδα τον οδηγεί εκ νέου στη Σκιάθο, όπου διδάσκει, ενώ αναλαμβάνει και τη σχολαρχία στην Κέα. Μεταξύ των μαθητών του συγκαταλέγεται και ο Φίλιππος Ιωάννου. Πιθανολογείται επίσης ότι γνώρισε τον Ρήγα Βελεστινλή κατά τη διαμονή του στη Βλαχία.
Για τον βιοπορισμό του διετέλεσε και βοεβόδας στην Αλόννησο και στη Σκιάθο, αγοράζοντας το 1803 το δικαίωμα φοροείσπραξης αγροκτημάτων. Το 1798 παντρεύτηκε την Ουρανίτσα Κουμπή και απέκτησε τέσσερα παιδιά, εκ των οποίων ο Δημήτριος έγινε ιερομόναχος με το όνομα Διονύσιος.
Το 1811 συμμετείχε στη σύσκεψη οπλαρχηγών στο μοναστήρι του Ευαγγελισμού και συγκαταλέγεται μεταξύ των πρώτων Φιλικών. Την ίδια περίοδο υπηρέτησε ως ιεροκήρυκας στη Δημητριάδα. Απεβίωσε το 1827 στη Σκιάθο ή, κατά άλλες πηγές, στην Κέα.
Ο Επιφάνιος Δημητριάδης υπήρξε εξέχουσα μορφή του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, λόγιος και δάσκαλος του Γένους. Σε αυτοβιογραφικό του ποίημα, γραμμένο το 1813 σε αττικίζουσα διάλεκτο και σε 162 χωλίαμβους, αποτυπώνει όχι μόνο τη ζωή του αλλά και το πνευματικό κλίμα της εποχής. Παρά την εκτενή του παραγωγή σε ποικίλα είδη –ιστορικά, φιλοσοφικά και κοινωνικά έργα, δοκίμια, μεταφράσεις, ποιήματα και θεατρικά– παρέμεινε σχετικά άγνωστος στη νεοελληνική γραμματολογία.
Κατά τον Γεώργιο Βαλέτα, ταυτίζεται με τον Στέφανο Δημητριάδη, συγγραφέα των «Απανθισμάτων» (Βιέννη, 1797), αν και η ταύτιση αυτή δεν επιβεβαιώνεται από την αυτοβιογραφία του. Συχνά υπέγραφε με το όνομα Στέφανος.
Το έργο του μνημονεύουν οι Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης και Αλέξανδρος Μωραϊτίδης, ενώ ο Τρύφων Ευαγγελίδης θεωρεί ότι πρόκειται για διαφορετικά πρόσωπα. Μεταξύ των γνωστών έργων του συγκαταλέγονται: «Παναγία η Κουνίστρα», «Παγκόσμιος Πανήγυρις», «Η ιστορία της νήσου Σκιάθου», η «Αυτοβιογραφία» του, καθώς και φιλοσοφικά δοκίμια και θεατρικά έργα.

Αντώνης Μιτζέλος (1961- ): Συνθέτης, Κιθαρίστας, Τραγουδιστής, Ενορχηστρωτής, Συγγραφέας - Σκιάθος

 

Αντώνης Μιτζέλος (1961-  )

Συνθέτης, Κιθαρίστας, Τραγουδιστής, 

Ενορχηστρωτής, Συγγραφέας, 

Σκιάθος

WIKIPEDIA

Γεννήθηκε στον Πειραιά στις 25 Ιουνίου 1961.[18] Η καταγωγή του είναι από το νησί της Σκιάθου, της οποίας είναι δημότης και στην οποία έχει συνθέσει το μεγαλύτερο μέρος του έργου του. Ξεκίνησε να παίζει κιθάρα ως αυτοδίδακτος από πολύ μικρή ηλικία και στα 13 του χρόνια έγραψε το πρώτο του τραγούδι που εκδόθηκε αργότερα με το συγκρότημα Τερμίτες [7] και την ερμηνεία του Γιώργου Νταλάρα («Αρκούδες»), ενώ στον στρατό έγραψε και μέρη του τραγουδιού «Σκόνη», που κυκλοφόρησε πάλι με το συγκρότημα Τερμίτες και την ερμηνεία του Γιώργου Νταλάρα.[19] Σπούδασε μουσική, ανώτερα θεωρητικά και Jazz εναρμόνιση στο Κεντρικό ωδείο με καθηγητή τον Σπύρο Ραυτόπουλο [20], συγγραφέα, αρχιμουσικό και ενορχηστρωτή της Ορχήστρας Σύγχρονης Μουσικής της ΕΡΤ.[21] Υπήρξε ιδρυτικό μέλος του ροκ συγκροτήματος (PLJ Band - Τερμίτες (1980-88).

Tη δεκαετία του 1980 εκτός από τη χαρακτηριστικά μεγάλη του ταχύτητα έφερε και ανέπτυξε στην Ελλάδα για πρώτη φορά τεχνικές όπως το Tapping, Floyd rose tremolo και Violin-volume gtr.[7] Ξεκίνησε να παίζει μουσική επαγγελματικά το 1977 με μικρές rock μπάντες (Fire War Shippers) μαζί με τον Γιάννη Νικολάου (Λαθρεπιβάτες) και τον Άκη Τουρκογιώργη (Socrates). Το 1980 στην Πλάκα γνωρίζει τον Νικόλα Άσιμο και παίζει μαζί του περιστασιακά με το συγκρότημα Κροκ.

Το official Site του Mitzelos - Kitharodia

Συνεργασίες

Παίζει με τους Τερμίτες 1980-1988, συνεργάζεται συναυλιακά με τη Χάρις Αλεξίου (1988-1991), τον Γιάννη Πάριο και τη Δήμητρα Γαλάνη, την Αφροδίτη Μάνου, τον Μανώλη Μητσιά, την Μαρίζα Κωχ, την Αρλέτα, τον Κώστα Χατζή, τον Μανώλη Λιδάκη, τον Χρήστο Νικολόπουλο, την Ελευθερία Αρβανιτάκη, τον Αλκίνοο Ιωαννίδη 1990 - 2000 και τον Γιάννη Κότσιρα 1999-2001. 

Έκτοτε κάνει συναυλίες παίζοντας αποκλειστικά τη μουσική του συνεργαζόμενος με πληθώρα καλλιτεχνών μεταξύ των οποίων και ο Βασίλης Λέκκας, ο Λαυρέντης Μαχαιρίτσας, ο Βασίλης Καζούλης, η Μαργαρίτα Ζορμπαλά, ο Νίκος Ζιώγαλας, ο Δημήτρης Μπάσης, η Ελένη Βιτάλη, ο Σάκης Μπουλάς, ο Γιάννης Ζουγανέλης, η Έρρικα Πατρικίου, ο Γιάννης Σμοίλης, η Ελεονόρα Ζουγανέλη, ο Γιάννης Γιοκαρίνης, ο Γιάννης Σαββιδάκης, ο Μπάμπης Στόκας, η Θεοδοσία Τσάτσου, ο Γιάννης Κούτρας, η Τάνια Τσανακλίδου, οι Μπλε, ο Νότιος ήχος, τα Κίτρινα ποδήλατα, οι C-real, οι Εστουδιαντίνα, η Μαρίνα Σκιαδαρέση, οι Εκείνος και Εκείνος, η Σοφία Παπάζογλου, ο Νίκος Ξύδης, η Βαλέρια Κουρούπη, ο Γιώργος Περρής, η Ελένη Πέτα, η Πένυ Σκάρου, ο Hannibal, ο Κυριάκος Χαμπίδης, οι OMERTA, ο Κωνσταντίνος Καζάκος , η Μαριάννα Πολυχρονίδη, Μιρέλλα Πάχου, Ζωή Παπαδοπούλου, ο Παντελής Θαλασσινός, Φωτεινή Δάρρα κ.α.[22]

Από το 1993 έως το 2001 ταξιδεύει, στα κενά των συναυλιακών υποχρεώσεων του, και ηχογραφεί στη Νέα Υόρκη με μουσικούς της blues, της reggae και της Jazz. Συνεργάζεται με τον Tony Smallios, τον David Kowalski (βραβεία Grammy και Emmy) στα ιστορικά Hillside Sound Studios και στο Bennett Studios (New Jersey). Συνεργάζεται με τον Ιάπωνα τραγουδιστή Αkira Inaba γράφοντας για αυτόν τραγούδια στην Ιαπωνική γλώσσα . Γράφει σε στίχους της Ελένης Ζιώγα Το άλμπουμ «Φύλακας άγγελος» με ερμηνευτή τον Γιάννη Κότσιρα, μια ιστορική δουλειά της οποίας όλα τα τραγούδια έγιναν διαχρονικές επιτυχίες. Κορυφαία στιγμή της καριέρας του είναι η συνεργασία με το αμερικάνικο θρυλικό jazz συγκρότημα Spyro Gyra στις Η.Π.Α. που απέδωσε το album Beyond The Light (Universal, 2000) . Ένα album με παγκόσμια κυκλοφορία που ενώνει την αρχαία και παραδοσιακή ελληνική μουσική με το rock και την jazz/fusion . Το 2017 κυκλοφορεί το ιδιόρρυθμο κιθαρωδικό project με τον τίτλο ΣΚΙΑΘΟΣ | SKIATHOS, φόρος τιμής στο νησί καταγωγής του.Πρόκειται για μουσικές συνθέσεις και κιθαροπαιξίες τις οποίες ηχογράφησε πειραματικά, στο πατρικό του σπίτι με ένα κινητό τηλέφωνο και έναν εγγραφέα TASCAM. Ταυτόχρονα με τη μουσική καταγράφονται ήχοι της φύσης, ομιλίες, ανάσες, που λειτουργούν ως μια παράλληλη ηχητική (και όχι μόνο) δράση, διαμορφώνοντας «ένα αδιάσπαστο και αλληλοεπηρεαζόμενο σύνολο», όπως ο ίδιος το χαρακτηρίζει... Στα δύο cd, με τίτλο «AXIOM» (Άνοιξη - Πάσχα 2013 & 2014) και «NO STRINGS ATTACHED» (Καλοκαίρι 2015) αντίστοιχα, ακούγονται συνθέσεις με άτυπη δομή, «κουνημένες» αρμονίες και ιδιότροπες μελωδικές γραμμές. Έτσι προκύπτει η οργανική Aegean Jazz του Αντώνη Μιτζέλου: μουσική και παίξιμο από καρδιάς, προκλητικά απέριττη και ωμή, αυτοσχεδιαστική, με έντονο συναισθηματικό φορτίο, Ελληνική και παγκόσμια ταυτόχρονα. Τιμώντας και εορτάζοντας τη συμπλήρωση 170 χρόνων από τη γέννηση (1851) και 110 από το θάνατο (1911) του Αλεξάνδρου Παπαδιαμάντη, τα Χριστούγεννα του 2021 κυκλοφόρησε ένα νέο εμβληματικό έργο βασισμένο στο διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη «Της Κοκκώνας το σπίτι» (του 1893) και τη μουσική του Αντώνη Μιτζέλου με τη δραματοποιημένη αφήγηση της Ασπασίας Τζιτζικάκη, τη φωνή και το σαντούρι της Στέλλας Βαλάση. (Ogdoo Music Group)

Το 2022-23 επανέρχεται με νέα τραγούδια και πάρα πολλές εμφανίσεις με έντονο ηλεκτρικό ήχο και προσωπική επικοινωνία στην νεοφώτιστη μουσική σκηνή casa de musica των Αθηνών , βοηθώντας παράλληλα και το καλλιτεχνικό στήσιμο του χώρου. Κυκλοφορεί το άλμπουμ «Common Denominator - Original Motion Picture Score» στην μακρινή Ιαπωνία από την Tower Records Japan Inc./ RecoChoku Co.Ltd. Υπογράφει νέο συμβόλαιο συνεργασίας με την alpha records και εκδίδει το single «Εγώ είμαι εδώ και μη σε νοιάζει» σε στίχους της Μαρίνας Αρμεύτη . Εκδίδει σε στίχους της Ρεβέκκας Ρούση το τραγούδι «Δώσε μου λίγη σημασία» με την Χριστίνα Γκόλια και το «Μια εκδρομή» με την Φωτεινή Δάρρα όπως και άλλο ένα single (Κράτα με) με την Έρρικα Πατρικίου . Παίζει για τρία Σάββατα στο κατάμεστο ιστορικό ρoκ κλαμπ της Θεσσαλονίκης Papagalo συνεργαζόμενος με νέα συγκροτήματα από την πόλη. Παράλληλα επανακυκλοφορεί ψηφιακά στις 19/12/2023 το άλμπουμ DAN με μουσική για Γιόγκα, θεραπεία και ελληνικό διαλογισμό.  Βραβευμένο στην Ρώμη το 2006 από τον Διεθνή Οργανισμό THE LEADERS CLUB AND EDITORIAL OFICE για την ποιότητα και την προσφορά του στον άνθρωπο.Κυκλοφορεί επίσης στην Ιαπωνία, Κίνα και στις Ινδίες δεχόμενο πολύ καλές κριτικές.Το 2024 ο Αντώνης Μιτζέλος επαναλαμβάνει τις πολλές εμφανίσεις του στην επίσης νεοφώτιστη μουσική σκηνή Major Seven με μεγάλη επιτυχία και ξεκινά συνεργασία με τον τραγουδιστή των Δυτικών συνοικιών Κώστα Μυλώση με το τραγούδι «Ονειροβάτης» . Παίζει ηλεκτρική κιθάρα στο οργανικό Lysandra - Michalis Koumbios, Antonis Mitzelos, Anna Matsoukas (Meditelectro)που μπαίνει σε διεθνείς λίστες στο spotify . Η κιθάρα συνεχίζει να δονεί και να δονείται στο ηλεκτρονικό ηχητικό σύμπαν του εικοστού πρώτου αιώνα, με ένα υπέροχο πάντρεμα «ήχου» και «δρόμου» με τον αρχαίο «Φρύγιο τρόπο», προς την σύγχρονη παγκόσμια κυκλοφορία σε όλες τις πλατφόρμες από την Meditelectro. Κυκλοφορεί το επιτυχημένο ντουέτο «Είμαστε μαζί» με την Έρρικα Πατρικίου και τον Γιάννη Λεκόπουλο ενώ η People music κάνει ψηφιακή κυκλοφορία του διπλού κιθαριστικού άλμπουμ Σκιάθος/ Skiathos . Στις 11/12/2024 κυκλοφορεί στα βιβλιοπωλεία το πρώτο του βιβλίο από τον εκδοτικό οίκο Δερέ με τον τίτλο ¨Παίδες και κόρες / ΧΡΟΝΟλόγιο.Το 2025 κάνει παρουσιάσεις του βιβλίου μαζί με συναυλίες σε Αθήνα (Major Seven), Κόρινθο (Fondation Kaloy - Καλογεροπούλειο Ίδρυμα Τεχνών και πολιτισμού) και στην αίθουσα εκδηλώσεων του Δήμου Χαϊδαρίου. Δίνει περίπου 40 παραστάσεις σε Αθήνα και επαρχία με πρωτοεμφανιζόμενους καλλιτέχνες και εκδίδει το single "Πως την πατήσαμε'' σε στίχους της Γιούλης Ηλιοπούλου. Το καλοκαίρι εκδίδει το single ''Μάσκα'' που επισφραγίζει την μακροχρόνια συνεργασία του με το ροκ συγκρότημα Final Act. Οι στίχοι είναι του Χάρη Καφετζόπουλου. Συνέχεια εκδόσεων με το τραγούδι Το κρινάκι της άμμου σε στίχους της Μαρίας Μαγκανάρη και την ερμηνεία της Κρινιώς Νικολάου αλλά και μια ροκ διασκευή του τραγουδιού Με το ίδιο μακό με την φωνή του Κώστα Μυλώση. Ακολουθεί το τραγούδι Δάκρυ - δάκρυ σε στίχους της Σαλίνας και την ερμηνεία της Βάλιας Σκούρα. Γράφει μουσική για το θεατρικό έργο "Οδύσσεια" του Ομήρου σε μετάφραση και σκηνοθεσία της Γιούλης Ηλιοπούλου.

Έργο

Έχει συνθέσει, πάνω από 200 τραγούδια στην Ελληνική και ξένη δισκογραφία, οργανική και σύγχρονη ορχηστρική μουσική. Επίσης έχει ασχοληθεί με την κλασική μουσική γράφοντας συμφωνίες, ορατόρια (Jeanne d'Arc - Belisario Capocci και μουσική δωματίου. Συνθέτει μουσική και για το θέατρο (Orlando - Virginia Woolf - Πινακοφρίκη - Ελένη του Ευριπίδη - Οδύσσεια του Ομήρου μετάφραση-σκηνοθεσία Γιούλης Ηλιοπούλου) κ.α, τηλεόραση (Μετράω στιγμές MEGA TV  και κινηματογράφο (Ο θησαυρός του Πάρνωνα - Κοινός Παρονομαστής του Σωτήρη Τσαφούλια κ.α,), αποσπώντας διεθνή βραβεία και διακρίσεις για τη μουσική (London film festival – Bridges festival - Cyprus International Film Festival) . Έχει λάβει σαν συνθέτης 16 πλατινένιους και 10 χρυσούς δίσκους. Έχει παίξει σε πάνω από 3.500 ζωντανές παραστάσεις και περίπου σε 2.500 τραγούδια στην Ελληνική δισκογραφία σαν μουσικός . Σαν συνθέτης και κιθαρίστας έχει παίξει σε πάρα πολλά Ethnic-Jazz Festivals όπως το Pirineos Sur Festival στην Ισπανία, Hemispheres Festival in Sydney Αυστραλία, σε Γαλλία, Βέλγιο, Καναδά, Ν.Ζηλανδία, Τασμανία, Δανία, Μ.Βρετανία, Ολλανδία, Ισραήλ, ΗΠΑ, Ρουμανία, Γερμανία, Φινλανδία, Πορτογαλία κ.α. Κορυφαίες ήταν οι συναυλίες στο Sfinks Festival, στα WOMAD Festivals και στο Montreux jazz festival στην Ελβετία (Verve night - Miles Davis Hall) με την Ελευθερία Αρβανιτάκη, τη Mari Boine και τον John McLaughlin στις 8 Ιουλίου 1999. Έχει δώσει συναυλίες σε ιστορικά θέατρα όπως το L'Olympia (Παρίσι) και το Dominion Theatre (Λονδίνο), το Βrooklyn NY Barbican Centre (ΗΠΑ), La Cigalle (Γαλλία), Palau de la Musica Barcelona (Ισπανία), Cirque Royal (Βέλγιο) στο Madison Square Garden του Manhattan - (USA), Town Hall της Nέας Υόρκης και στο Berklee Performance Center της Βοστώνης (Η.Π.Α),στην Αρχαία Ολυμπία, στο Ηρώδειο και στο αρχαίο θέατρο Δελφών κ.ά. 

Έχει συνεργαστεί με σημαντικούς Έλληνες και ξένους καλλιτέχνες (μουσικούς, τραγουδιστές, στιχουργούς, σκηνοθέτες, ηθοποιούς). Κατά καιρούς συνεργάζεται με σημαντικούς διεθνείς μουσικούς όπως οι Earl "China" Smith (guitar/Bob Marley), Elton John, Scott Kreitzer (sax),Tom Saumman (piano), Amanda Homi, Scott Ambush (bass), Joel Rosenblatt, Ara Dinkjian, Arto Tunçboyacıyan, Akira Inaba, Cesaria Εvora, Night Ark, Angelo Branduardi, Paolo Conte, Julie Massino, Eiji Kawamura, Toshiro Imaizumi κ.α. παίζοντας κυρίως μουσική jazz rock fusion σε συνδυασμό με ethnic world music. Παίζει επίσης μαζί με όλους τους μεγάλους Έλληνες μουσικούς όπως είναι οι Πετρολούκας Χαλκιάς, Λευτέρης Ζέρβας, Γιάννης Ζευγώλης, Μιλτιάδης Παπαστάμου, Γιώργος Ζαμπέτας, Χρήστος Νικολόπουλος, Σπύρος Ιωαννίδης, Χρήστος Κωνσταντίνου, Ανδρέας Παππάς, Βαγγέλης Καρύπης, Γιάννης Σπάθας, Αχιλλέας Περσίδης, Άκης Τουρκογιώργης, Γιώργος Φακανάς, Γιώτης Κιουρτζόγλου και οι Μάρκος Αλεξίου, Παντελής Μπενετάτος,Τάκης Φαραζής κα. Από το 2012 ασχολείται με το πρότζεκτ του που ονομάζεται Κιθαρωδία και είναι αφιερωμένο στη διάδοση της ''ψιλής κιθάρισις'', της λυρικότητας, της ελληνικότητας και πάνω από όλα της πίστης του συνθέτη ότι «η μουσική είναι τελικά η μόνη αλήθεια». Συνεχίζει να γράφει μουσική και τραγούδια, να δίνει παραστάσεις σε Ελλάδα και εξωτερικό, να συνεργάζεται με νέους καλλιτέχνες, μουσικούς και ερμηνευτές.

Δισκογραφία

Έχει εκδώσει 11 προσωπικά albums και 30 singles, έχει εκδώσει με τους Τερμίτες 7 δίσκους, 5 συλλογές και 2 συμμετοχές και έχει συμμετάσχει σαν συνθέτης σε άλλα 150 περίπου πολυσυλλεκτικά albums και συλλογές.Η πλήρης δισκογραφία του Αντώνη Μιτζέλου υπάρχει αναρτημένη στo official site του συνθέτη.

Αναζητείστε τραγούδια του καλλιτέχνη στο YouTube και δημιουργείστε Playlist!

Γεώργιος Ρήγας (1884-1960): Λαογράφος, Δημοδιδάσκαλος, Ιερέας, Υμνωδός, Ποιητής - Σκιάθος

 

Γεώργιος Ρήγας (1884-1960)

Λαογράφος, Δημοδιδάσκαλος, 

Ιερέας, Υμνωδός, Ποιητής - Σκιάθος

Ο Γεώργιος Ρήγας ήταν δημοδιδάσκαλος και ιερέας, ενώ ασχολήθηκε με τη λαογραφία, τη βυζαντινή μουσική και την υμνογραφία. Γεννήθηκε στη Σκιάθο στις 20 Νοεμβρίου 1884 και πέθανε στην Αθήνα στις 11 Ιουλίου 1960. Φοίτησε δυο χρόνια στο Βαρβάκειο λύκειο, στο οποίο δίδασκε ο συμπατριώτης του Αλέξανδρος Μωραϊτίδης. Ήταν δημοδιδάσκαλος και ιερέας. Ως ιερέας είχε στενή επαφή με το λαό και προέβη σε προσεκτική παρατήρηση των εκδηλώσεων της ζωής.

Ο παπα-Γιώργης Ρήγας ήταν στυλοβάτης της μεταβυζαντινής λογιοσύνης μέσα από την αγιορείτικη παράδοση, είναι Λαογράφος με βαρύτητα ,συνθέτης ύμνων ,ποιητής ,και θεωρείται αυθεντία σε θέματα που αφορούν το τυπικό της εκκλησίας. (Α.Μιτζέλος)

Βιβλία

Ζητήματα τυπικού, 1954 (33 μικρές μελέτες που αναφέρονται σε τυπικές διατάξεις διάφορων ακολουθιών της Ορθόδοξης Εκκλησίας και είχαν προηγουμένως δημοσιευτεί στα εκκλησιαστικά περιοδικά Εκκλησία, Ενορία και Αγιορείτικη Βιβλιοθήκη.)

Παναγία η κουνίστρα· ήτοι ιστορία της ιεράς και σεβάσμιας μονής της Υπεραγίας Θεοτόκου της Εικονίστριας της εν τη νήσω Σκιάθω και της θαυμαστής ευρέσεως της Αγίας Αυτής Εικόνος· ο προς Αυτήν Παρακλητικός Κανών και η Ακολουθία της Ευρέσεως Αυτής, έκδοση τρίτη· Επιμελεία Γεωργίου Α. Ρήγα, 1956 (Η πρώτη έκδοση του έργου που έγραψε ο Επιφάνιος Δημητριάδης έγινε από τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη το 1903, η δεύτερη έγινε το 1926 από τον Αλέξανδρο Μωραϊτίδη, που πρόσθεσε Παρακλητικό Κανόνα και Πλήρη Ακολουθία συνθεμένα από τον ίδιο, την τρίτη έκδοση ο Γεώργιος Ρήγας την πλούτισε με δικές του παρατηρήσεις.)

Μελωδήματα Σκιάθου τονισθέντα μετά πάσης δυνατής ακριβείας, 1958 ( Φωτοτυπική αναδημοσίευσή του περιλαμβάνεται στον 7. τόμο της σειράς Γ. Α. Ρήγα (Οικονόμου), Ακολουθίαι Αγίων, Εκδόσεις Ergo, 2009.)

Σκιάθου Λαϊκός Πολιτισμός, τμ. α΄: Δημώδη άσματα· Πρόλογος και επιμέλεια έκδοσης: Στίλπων Κυριακίδης· Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη 1958,

Σκιάθου Λαϊκός Πολιτισμός, τμ. β΄: Δημώδεις διηγήσεις· Πρόλογος και επιμέλεια έκδοσης: Στίλπων Κυριακίδης· Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη 1962,

Σκιάθου Λαϊκός Πολιτισμός, τμ. γ΄: Λοιπά μνημεία του λόγου· Πρόλογος και επιμέλεια έκδοσης: Άλκη Κυριακίδου-Νέστορος· Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη 1968,

Σκιάθου Λαϊκός Πολιτισμός, τμ. δ΄: Υλικός βίος, κοινωνικός βίος, λατρεία, δεισιδαιμονίαι, λαϊκή ιατρική, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη 1970,

Ακολουθίαι Αγίων, Συλλεγείσαι και επιμελώς διορθωθείσαι, 7 τόμοι, Εκδόσεις Ergo, 2003–2009· Επιμέλεια και Εισαγωγή Φώτη Δημητρακόπουλου (Στον πρώτο τόμο περιλαμβάνονται υμνογραφήματα των μηνών Σεπτεμβρίου - Οκτωβρίου, στον δεύτερο Νοεμβρίου - Δεκεμβρίου, στον τρίτο Ιανουαρίου - Φεβρουαρίου, στον τέταρτο Μαρτίου - Απριλίου, στον πέμπτο Μαΐου - Ιουνίου, στον έκτο Ιουλίου - Αυγούστου, ενώ ο έβδομος περιέχει το τριώδιο και το πεντηκοστάριο, καθώς και μελωδήματα της Σκιάθου του ιδίου.)(Τα υμνογραφήματα του Γεωργίου Α. Ρήγα, που περιλαμβάνονται στις «Ακολουθίες Αγίων», τα εξέδωσε ο Βαγγέλης Σκουβαράς το 1963.)

Τυπικόν, Σειρά «Λειτουργικά Βλατάδων» #1, Πατριαρχικόν Ίδρυμα Πατερικών Μελετών, Θεσσαλονίκη 1994· επιμέλεια Ν[ικόδημος] Σκρέττας

Ζητήματα Τυπικού, Σειρά «Λειτουργικά Βλατάδων» #2, Πατριαρχικόν Ίδρυμα Πατερικών Μελετών, Θεσσαλονίκη 1999

Ανέκδοτα

Σύμφωνα με τον εκδότη του περιοδικού Σκιάθος Χρήστο Β. Χειμωνά, του Γεωργίου Α. Ρήγα παραμένουν ανέκδοτα τα έργα:

Συλλογή διαφόρων ασμάτων, 1908.

Προσθήκαι εις τα Δώδεκα Μηναία, 1911.

Μεγαλυνάρια συλλεγέντα και επιμελώς διορθωθέντα υπό Γεωργίου Α. Ρήγα οικονόμου, Σκιάθος 1942.

Ημερολόγιον βαλκανικών πολέμων.

Κωσταντίνος Ν. Κανταράκιας (1927- 2015): Ζωγράφος - Σκιάθος

 Κωσταντίνος Ν. Κανταράκιας
 (1927- 2015) - Ζωγράφος - Σκιάθος

Ο Κωσταντίνος Κανταράκιας του Νικολάου γεννήθηκε το 1927 και μεγάλωσε στη Σκιάθο. Σπούδασε στην Εμπορική Σχολή Βόλου, από την οποία βραβεύτηκε ως τελειόφοιτος και εργάστηκε στην Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος φτάνοντας στον βαθμό του διευθυντή.
Η βαθιά του εκτίμηση για τις τέχνες και η αγάπη του για τη ζωγραφική τον οδήγησαν να σπουδάσει μέσω αλληλογραφίας σε μια γαλλική σχολή τέχνης. Τα έργα του είναι κυρίως τοπιογραφίες, νεκρές φύσεις και λιγότερα πορτρέτα.
Εμπνευσμένος από τη βαθιά σοφία των Σκιαθιτών συγγραφέων Αλέξανδρου Μωραϊτίδη και Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, εμπλούτισε την αντίληψή του για την τέχνη και εμφύσησε στους πίνακές του την ψυχή της Σκιάθου.
Στη συνταξιοδότησή του, αφιερώθηκε πλήρως στο πάθος του για τη ζωγραφική. Με ακλόνητη αφοσίωση, αποτύπωσε τα μαγευτικά τοπία, τις γαλήνιες παραλίες, τα ιστορικά ναυπηγεία και τα μοναδικά σοκάκια που χαρακτήριζουν τη Σκιάθο.

Γιάννης Δ. Αικατερίνης (1901- 1994): Λαογράφος-Απόστρατος Μοίραρχος - Σκιάθος

 

Γιάννης Δ. Αικατερίνης (1901-  )
Λαογράφος-Απόστρατος Μοίραρχος - Σκιάθος

Γιάννης Δ. Αικατερίνης (1901-  ): Λαογράφος-Απόστρατος Μοίραρχος - Σκιάθος

Οφείλουμε τεράστια ευγνωμοσύνη σε αυτόν τον άνθρωπο, καθόσον με υπομονή, ζήλο και διαθέτοντας χρόνια ζωής, συγκέντρωσε πλήθος πληροφοριών για το χωριό μας την Αγία Παρασκευή του Τσεσμέ το "Κιόστε" με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένα βιβλίο-θησαυρός, για εμάς τους απογόνους, επτακοσίων σελίδων! Ο τίτλος του "ΧΑΜΕΝΕΣ ΠΑΤΡΙΔΕΣ-Το χωριό μας η Αγία Παρασκευή του Τσεσμέ (Το Κιόστε) 1760-1922.
Μέσα στον χείμαρρο των 728 σελίδων, χωρισμένο σε δέκα κεφάλαια περιλαμβάνει τα πάντα: Γεωγραφικά και ιστορικά στοιχεία – Στοιχεία πολιτισμού – Οικονομική ζωή – Λαϊκός Πολιτισμός – Περί εθνικού φρονήματος των χωριανών – Θρησκευτική ζωή, Παραδόσεις, προλήψεις – Δεισιδαιμονίες, δοξασίες – Ευτράπελες διηγήσεις και ανέκδοτα – Πρόσωπα και τύποι – Και άλλα στοιχεία του χωριού.

Γεννήθηκε στις 14 Νοεμβρίου 1901 στην Αγία Παρασκευή του Τσεσμέ (Το Κιόστε). Γιος του Δημήτρη Αικατερίνη και της Δέσποινας Μυλωναδάκη. Η οικογένειά του ήταν πολυμελής (είχε επτά αδέλφια) πράγμα όχι σπάνιο τότε. Το φαινόμενο ήταν συχνότατο και από ιδία πείρα (ο παππούς μου Ηλίας Βουτσής του Κωνσταντίνου Βουτσή ή Χούλη είχε και αυτός επτά αδελφούς).

Με τον Πρώτο Διωγμό του 1914 κατέφυγε στην Χίο  όπου φοίτησε στο σχολείο με πολύ καλές επιδόσεις. Κατά την διάρκεια της παραμονής του στη Χίο χάνει την μητέρα του. Επιστρέφει στην γενέτειρά του το 1919 και αργότερα φοιτά στην Σχολή Χωροφυλακής της Σμύρνης. Κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής Καταστροφής και με τον Δεύτερο Διωγμό του 1922 κατέφυγε πάλι στη Χίο και συνέχεια στη Σκιάθο και στη Νέα Μηχανιώνα. Συμπλήρωσε τη φοίτησή του στη Σχολή Χωροφυλακής της Αθήνας. Υπηρέτησε σε διάφορα μέρη της Ελλάδας και έφθασε ώς τον βαθμό του μοιράρχου. Το 1940 παντρεύτηκε την  Μελαχροινή Κανταράκια (από τη Σκιάθο) και απόκτησε τρία παιδιά, τη Δέσποινα, τον Δημήτρη και τη Ματούλα. Καμάρωσε οκτώ εγγόνια με τα τρία να έχουν το όνομά του.Συνταξιοδοτήθηκε από το Πλωμάρι Λέσβου. Ως συνταξιούχος διέμενε στον Βόλο. Χρημάτισε Δημοτικός Σύμβουλος του Δήμου Σκιάθου.
 
Συμπεραίνεται λοιπόν, οτι αυτά που εξιστορεί και αναφέρει τα έζησε ο ίδιος και μάλιστα σε ηλικία που δεν μπορεί να αμφισβητηθεί η αυθεντικότητά τους. Ήταν άριστος γνώστης της Ευρωπαϊκής και Βυζαντινής μουσικής και γι αυτό το βιβλίο του είναι διανθισμένο με πολλά τραγούδια του χωριού. Απεβίωσε το 1994 στον Πειραιά.

Το βιβλίο του στην αρχική έκδοση του 1984

και στην επανέκδοση του 2017

Νίκος Ακρίβος (1946- ): Ζωγράφος - Σκιάθος

Νίκος Ακρίβος (1946-  )

Ζωγράφος - Σκιάθος

Με τον Νίκο είμαστε δεύτερα ξαδέλφια.

Ο Νίκος Ακρίβος γεννήθηκε στα πέτρινα χρόνια του Εμφυλίου στην Σκιάθο και ο πατέρας του ήταν από την Συκή του Πηλίου. Συγκαταλέγεται δίκαια στις μεγάλες καλλιτεχνικές μορφές που ανέδειξε η Σκιάθος. Για το έργο του έχουν εκφραστεί ιδιαίτερα κολακευτικά σπουδαίοι άνθρωποι των εικαστικών τεχνών. Σταχυολογώντας θυμίζουμε μόνο τα λόγια τριών:
 
-Toυ Τάκη Σιδέρη: «Πάντα το τοπίο, στο ζωγραφικό έργο του Νίκου Ακρίβου ήταν κέντρο διερχομένων, καθώς και χώρος αναψυχής των φυσικών δεδομένων μίας ξεκαθαρισμένης διατύπωσης των στοιχείων του υπαιθρισμού με τα βιωμένα κάθε φορά φαινόμενα ενός αποκαλυπτικού όσο και μεταφυσικού οράματός του. Μόνο που παλαιότερα το βίωμα αυτό, και ο λυρικός τόνος της έκφρασης του διασκεδάζοντας με τις παρεμβολές μίας – θα έλεγα- καλλιγραφημένης διατύπωσης, έτσι καθώς ζωγράφιζε τους παραθαλάσσιους τόπους με τους χαμηλούς λόφους τα λιόδεντρα και τις ακρογιαλιές με τα αλμυρίκια και τα γυαλόξυλα.»
 
- Του Γιώργου Βαρκιτζή:
 
« Η σιωπή ακούγεται περισσότερο στη μοναξιά… Εκεί που όλα συντελούνται και τίποτα δεν αναστέλλεται.  Ακόμη και ο κεραυνός εδώ δεν ακυρώνεται με τη σύλληψη του. Μπροστά σε ένα τέτοιο τοπία παραχωρεί τη σιωπή του και ο ζωγράφος Νίκος Ακρίβος με τη ζωγραφική του, απολαμβάνοντας ταυτόχρονα τα μεσογειακά αιγαιοπελαγίτικα αγαθά από το χώρο του στο εσωτερικό του νησιού του. Τη Σκιάθο.»
 
- Του Στέλιου Λυδάκη:
 
«Μόνο το άμεσο βίωμα ενός τοπίου οδηγεί στην ειλικρινή και ποιοτική ζωγραφική έκφρασή του. Ο οριζόντιος χαρακτήρας της σύνθεσης εξυπακούεται από το όραμα που προσφέρει η επιφάνεια της θάλασσας και του εδάφους στον πλατύ χώρο του ουρανού. Η φευγαλέα αντίληψη των χρωματικών μεταλλαγών είναι ιμπρεσσιονιστικού τύπου, η βίωση όμως των φαινομένων δε σταματά στην επιφάνειά τους. Έτσι εξηγείται ο λεπτός και απέριττος λυρικός τόνος της έκφρασης του Νίκου Ακρίβου».
 
Το έργο του Νίκου Ακρίβου ταξιδεύει επί εξήντα ολόκληρα χρόνια σε πολλά μέρη της Ελλάδας και του εξωτερικού μέσα από ατομικές και ομαδικές εκθέσεις με πρώτη το καλοκαίρι του 1969 στη Σκιάθο. Ταξιδεύει και πλαταίνει καθώς όλες σχεδόν οι τέχνες τίθενται στην υπηρεσία του άφθαστου ταλέντου του.
 
Ο Νίκος Ακρίβος δεν είναι μόνο ένας σημαντικός Έλληνας ζωγράφος.  Η γλυκιά αύρα του προσφέρει ότι ποιοτικότερο μπορείς να συναντήσεις στη σημερινή Σκιάθο, καθώς επέλεξε συνειδητά και ζει εδώ και πάρα πολλά χρόνια μόνιμα στο νησί του. Απέραντες γνώσεις της ιστορίας του τόπου της καταγωγής του, της ανθρωπολογίας του, του φυσικού-πνευματικού και πολιτιστικού του περιβάλλοντος. Κι όλα αυτά ενδεδυμένα με το σπάνιο το ήθος του και χαμηλόφωνα μαζί με το απαράμιλλο χιούμορ του και τη μπριόζα Σκιαθίτικη ντοπιολαλιά που κανείς δεν γνωρίζει στο νησί όσο ετούτος ο ξεχωριστός. Ο Νίκος είναι ένας έμψυχος κλασικός  θησαυρός της σημερινής γενικά "αλλοπαρμένης’’ Σκιάθου,  συνυφασμένος με τη μεγάλη της παράδοση και  τις δικές του μικρασιάτικες ρίζες. Τυχεροί όσοι δροσιζόμαστε καθημερινά απ’ το ελαφρύ του αεράκι....

Γιάννης Μιχαηλίδης(1940- ): Ζωγράφος, Γραφίστας - Σκιάθος

 

Γιάννης Μιχαηλίδης(1940-  )
Ζωγράφος, Γραφίστας - Σκιάθος

Γιάννης Μιχαηλίδης(1940-  ): Ζωγράφος, Γραφίστας - Σκιάθος

Ο Γιάννης Μιχαηλίδης γεννήθηκε στη Σκιάθο το 1940. Ζει και εργάζεται στην Αθήνα και στο Πήλιο. Έχει ασχοληθεί με τις γραφικές τέχνες έχει διδάξει σε ιδιωτική σχολή στην Αθήνα και στο εργαστήριο γραφιστικής τέχνης του Δήμου Βόλου.
΄Εργα του υπάρχουν στις συλλογές του Υπουργείου Πολιτισμού, της Εθνικής Πινακοθήκης, της Βουλής των Ελλήνων, της Δημοτικής Πινακοθήκης Βόλου, της Δημοτικής Πινακοθήκης Λάρισας, της Δημοτικής Πινακοθήκης Ρόδου, του Πανεπιστημίου Βόλου, της Εθνικής Τράπεζας, του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τράπεζας (Αθήνας-Θεσσαλονίκης), της Ιονικής Τράπεζας, της Alpha Bank, του Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστόπουλου, της Αγροτικής Τράπεζας, της Γενικής Τράπεζας, της Τράπεζας Πειραιώς, του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς, του Τελόγλειου Ιδρύματος Θεσσαλονίκης, της Πινακοθήκης Πιερίδη, της Πινακοθήκης Εμφιετζόλγου, του Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, καθώς και σε ιδιωτικές συλλογές.

Συμμετοχή σε πολλές ομαδικές εκθέσεις και έχει παρουσιάσει τα έργα του σε πολλές ατομικές.

Πολύ περισσότερα στο δικτυακό του τόπο   Γιάννης Μιχαηλίδης

Ρένα Αμανατίδου-Φιλαρέτου (1925-2009): Ζωγράφος - Σκιάθος, Αθήνα

 

Ρένα Αμανατίδου-Φιλαρέτου (1925-2009) 
Ζωγράφος - Σκιάθος, Αθήνα

Βιογραφία

Η Ρένα Αμανατίδου-Φιλαρέτου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1925, σε οικογένεια ελληνικής, ποντιακής καταγωγής, και από πολύ νωρίς έδειξε πως η ζωγραφική δεν θα ήταν γι’ αυτήν ένα απλό ταλέντο, αλλά τρόπος ζωής, πνευματική στάση και εσωτερική ανάγκη. Σπούδασε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, έχοντας δασκάλους τον Α. Μπισκίνη και τον Ουμβέρτο Αργυρό, και αργότερα υπηρέτησε ως καθηγήτρια Καλλιτεχνικών στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, στα Γιάννενα, στον Βόλο και στην Αθήνα, συνδέοντας οργανικά τη δημιουργία με την παιδεία.
Παρουσίασε το έργο της σε ατομική έκθεση στο «Τουριστικό Περίπτερο» της Νέας Ιωνίας Μαγνησίας, σε γκαλερί της Αθήνας και σε πολλές ομαδικές εκθέσεις, ενώ η διάκρισή της, με δύο έργα, στην επετειακή έκθεση για τα εκατό χρόνια της πόλης Λόουελ της Μασαχουσέτης, επιβεβαίωσε την ποιότητα και την απήχηση της τέχνης της. Έργα της βρίσκονται σήμερα σε δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές.
Η ζωγραφική της φέρει το ίχνος μιας προσωπικότητας βαθιά καλλιεργημένης, ανοιχτής στον κόσμο και ταυτόχρονα ριζωμένης στις εσωτερικές της καταβολές. Στο έργο της συνυπάρχουν η ανατολική μνήμη της καταγωγής της και μια σταθερή συνομιλία με τη δυτική καλλιτεχνική παράδοση. Στηρίζεται σε στέρεες ακαδημαϊκές βάσεις, αλλά αφομοιώνει δημιουργικά επιδράσεις από τον αρχαίο ελληνικό κόσμο, τον ιμπρεσιονισμό, τον εξπρεσιονισμό, τον κυβισμό και τον συμβολισμό, χωρίς ποτέ να χάνει την ενότητα και το προσωπικό της μέτρο.

Ιδιαίτερο γνώρισμα της τέχνης της είναι η προσήλωση στον άνθρωπο. Τα πρόσωπα που ζωγραφίζει δεν είναι απλές μορφές, αλλά φορείς μνήμης, σιωπής, εσωτερικής έντασης και ψυχικής ακτινοβολίας. Ανάμεσα στα κυρίαρχα θέματα του έργου της ξεχωρίζουν το ιδεώδες της μόρφωσης, η θέση της γυναίκας, τα οικογενειακά πορτρέτα, τα θρησκευτικά θέματα και η τοπιογραφία. Το βιβλίο εμφανίζεται συχνά ως σύμβολο γνώσης και καλλιέργειας, ενώ η γυναικεία μορφή συνδέεται με την πνευματική συγκρότηση, την αξιοπρέπεια και τη δημιουργία.
Η Ρένα Αμανατίδου-Φιλαρέτου ανήκει ουσιαστικά στη Γενιά του ’40, παραμένοντας πιστή στη ζωγραφική ως τέχνη της μορφής και της σύνθεσης. Παράλληλα, το εκπαιδευτικό της έργο υπήρξε εξίσου σημαντικό. Με ζήλο, αφοσίωση και πίστη στην αξία της αισθητικής αγωγής, ενθάρρυνε τις μαθήτριές της να πλησιάσουν το ωραίο, τη γνώση και την ευθύνη. Στη ζωή και στο έργο της συναντώνται η μνήμη, η καλλιέργεια, η ηθική σοβαρότητα και η βαθιά πίστη ότι η τέχνη μπορεί να εξευγενίσει τον άνθρωπο, να τον υψώσει εσωτερικά και να δώσει μορφή σε ό,τι μένει άρρητο συχνά.

Αυτοπροσωπογραφία

Ο Σκιαθίτης σύζυγός της, επίσης ζωγράφος

Η κόρη της Τασούλα, επίσης ζωγράφος

Εξοχικές κατοικίες στην Αττική

Εκτενή αναφορά στη ζωγράφο από την κυρία Αναστασία Ζωή Σουλιώτου:

Ρένα Αμανατίδου-Φιλάρετου

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (1851–1911): Συγγραφέας, Διηγηματογράφος, Ποιητής, Μεταφραστής - Σκιάθος

 

Βιογραφία

Ο Αλέξανδρος Εμμανουήλ γεννήθηκε στη Σκιάθο, γιος του ιερέα Αδαμαντίου Εμμανουήλ από οικογένεια ναυτικών και κληρικών του νησιού και της Γκιουλώς (Αγγελικής) Εμμανουήλ το γένος Μωραΐτη, καταγόμενης από αρχοντική οικογένεια του Μυστρά. Είχε τέσσερις αδελφές και δύο αδερφούς, από τους οποίους ο Εμμανουήλ, πρωτότοκος της οικογένειας, πέθανε σε νηπιακή ηλικία. Στη γενέτειρά του τέλειωσε το δημοτικό σχολείο και γράφτηκε στο Σχολαρχείο (1860), την τρίτη τάξη του οποίου όμως αναγκάστηκε να παρακολουθήσει στη Σκόπελο (1865), καθώς στη Σκιάθο είχε καταργηθεί. Αποφοίτησε από το Βαρβάκειο Γυμνάσιο της Αθήνας το 1874 σε ηλικία εικοσιτριών ετών, ενώ είχε προηγηθεί περιπλάνησή του στα γυμνάσια της Χαλκίδας και του Πειραιά. Το 1874 γράφτηκε στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών, όπου παρακολούθησε μαθήματα για δύο μόνο χρόνια, εξακολούθησε όμως να προφασίζεται συνέχιση των σπουδών του στην οικογένειά του για αποφυγή της επιστροφής του στη Σκιάθο και της στράτευσής του. Το 1877 δημοσίευσε ανώνυμα σειρά άρθρων στην Εφημερίδα με τίτλους Η εβδομάς των Αγίων Παθών και Το Άγιον Πάσχα, ενώ δυο χρόνια αργότερα δημοσίευσε με την υπογραφή Α.Πδ. το ιστορικό μυθιστόρημα Η μετανάστις στην εφημερίδα Νεολόγος Κωνσταντινουπόλεως με παρακίνηση του εκδότη της και φίλου του Βλάση Γαβριηλίδη. Το 1881 δημοσίευσε το ποίημα Δέησις (Εράνισμα εκ των ψαλμών) στο περιοδικό Σωτήρ, εγκαινιάζοντας την επίσημη πλέον παρουσία του στα γράμματα με το όνομα Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (το επώνυμο συνδυασμός του ονόματος και της ιερατικής ιδιότητας του πατέρα του). Ένα χρόνο αργότερα προσλήφθηκε ως μεταφραστής στην Εφημερίδα του Δημητρίου Κορομηλά και παράλληλα δημοσίευσε σε συνέχειες το μυθιστόρημα Οι Έμποροι των Εθνών στο περιοδικό Μη χάνεσαι του Γαβριηλίδη με το ψευδώνυμο Μποέμ. Τα οικονομικά του προβλήματα άρχισαν να υποχωρούν και έτσι ανακοίνωσε και στην οικογένειά του τη συγγραφική του δραστηριότητα. Ως το 1885 συνέχισε να δημοσιεύει έργα του στην εφημερίδα Ακρόπολις (Η Γυφτοπούλα - 1884) και το περιοδικό Εστία (Χρήστος Μηλιώνης - 1885). Ακολούθησαν δυο χρόνια σιωπής του (οι πληροφορίες αναφέρουν συγκατοίκησή του με τον μοναχό Νήφωνα που είχε τότε εγκαταλείψει το Άγιο Όρος) ως το 1887, οπότε σημειώθηκε η δημοσίευση του διηγήματος Το Χριστόψωμο στην Εφημερίδα. Η τελευταία αυτή συνεργασία του κράτησε ως το 1891 και καρποί της στάθηκαν πολλά διηγήματά του και λογοτεχνικές μεταφράσεις με κορυφαία εκείνη του έργου του Ντοστογιέφσκι Έγκλημα και τιμωρία. Το 1891 επιχείρησε χωρίς επιτυχία να πραγματοποιήσει έκδοση επιλογής των διηγημάτων του με τίτλο Θαλασσινά Ειδύλλια (δεύτερη προσπάθειά του το 1902 απέτυχε επίσης). Είχε προηγηθεί μια έκδοση διηγημάτων του μαζί με έργα των Α.Μωραϊτίδη και Α.Σπηλιωτόπουλου από τον Γαβριηλίδη (1890) καθώς και το άρθρο του Παλαμά για τον Παπαδιαμάντη στην Τέχνη (1889). Εξακολούθησε να δημοσιεύει διηγήματα και να εργάζεται ως μεταφραστής σε εφημερίδες και περιοδικά, προσπαθώντας παράλληλα να ενισχύσει οικονομικά την οικογένειά του (το 1895 πέθανε ο πατέρας του). Από το 1902 ως το 1904 έμεινε στη γενέτειρά του, όπου αφοσιώθηκε στη μετάφραση των έργων History of the Greek Revolution του Thomas Gordon και History of the Greek Revolution του George Finlay κατά παραγγελία του Γιάννη Βλαχογιάννη με τον οποίο η φιλία του χρονολογείται από το 1901. Από τη Σκιάθο συνέχισε να στέλνει έργα του στα αθηναϊκά φύλλα (το 1903 δημοσιεύτηκε η Φόνισσα). Το 1904 επέστρεψε στην Αθήνα. Είχε προηγηθεί νευρικός κλονισμός του αδερφού του Γιώργη και ακολούθησε ο θάνατός του το 1895. Εξακολούθησε τη συγγραφική του δραστηριότητα (παρά την κακή κατάσταση της υγείας του), χωρίς ποτέ να δει έκδοση των έργων του και το 1906 ο Γιάννης Βλαχογιάννης τον πηγαίνει στο φιλολογικό καφενείο της Δεξαμενής. Ως τότε ο Παπαδιαμάντης απέφευγε τους λόγιους κύκλους, λόγω της οικονομικής του ανέχειας, του φόρτου εργασίας του αλλά και της μοναχικής φύσης του και προτιμούσε να συχνάζει σε λαϊκές αθηναϊκές συνοικίες ή να ψέλνει στην εκκλησία του Προφήτη Ελισσαίου στο Μοναστηράκι με τον ξάδερφό του Αλέξανδρο Μωραϊτίδη. Στη Δεξαμενή φωτογραφήθηκε (για πρώτη φορά στη ζωή του) από τον Παύλο Νιρβάνα και η ιστορική πλέον φωτογραφία του δημοσιεύτηκε ολοσέλιδη συνοδεία εκτενούς άρθρου για το πρόσωπό του από το Νιρβάνα στα Παναθήναια. Η κατάσταση της υγείας του παρουσίαζε διαρκή επιδείνωση Τον Μάρτη του 1908 αρνήθηκε να παρευρεθεί στον εορτασμό των εικοσιπέντε χρόνων του στο χώρο της λογοτεχνίας στον Παρνασσό και στο τέλος του ίδιου μήνα έφυγε για τη Σκιάθο, όπου έμεινε ως το θάνατό του, εξακολουθώντας να στέλνει διηγήματα σε εφημερίδες και περιοδικά της Αθήνας. Πέθανε από πνευμονία το Γενάρη του 1911. Μια μέρα πριν πληροφορήθηκε πως είχε τιμηθεί με το παράσημο του Αργυρού Σταυρού του Σωτήρος.

Εργογραφία (Διαβάστε ή κατεβάστε το βιβλίο σε pdf πατώντας τους συνδέσμους...)

Στον παρακάτω σύνδεσμο μπορείτε να διαβάσετε όλα τα έργα και πολλά άλλα για τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη,

Η Μεγάλη Πύλη για Α. Παπαδιαμάντη

Στο YouTube έχω ανεβάσει πλήρη την σειρά "Το σκοτεινό τριγόνι". 

Σειρά εκπομπών εσωτερικής παραγωγής της ΕΡΤ για τα εκατό χρόνια από το θάνατο του κορυφαίου Έλληνα πεζογράφου Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη (3.1.1911 - 3.1.2011).

Το σκοτεινό τριγόνι. Εκπομπές 1-9 από 36

Το σκοτεινό τριγόνι. Εκπομπές 10-18 από 36

Το σκοτεινό τριγόνι. Εκπομπές 19-27 από 36

Το σκοτεινό τριγόνι. Εκπομπές 28-36 από 36

Ι.Μυθιστορήματα - Νουβέλες

• Η γυφτοπούλα. Αθήνα, Φέξης, 1912.

• Η Φόνισσα και πέντε άλλα διηγήματα. Αθήνα, Φέξης, 1912.   

Η Φόνισσα

• Τα ρόδινα ακρογιάλια και Χρήστος Μηλιώνης. Αθήνα, Φέξης, 1913.

• Οι έμποροι των Εθνών. Αθήνα, Τύπος, 1922.

• Χρήστος Μηλιώνης και άλλα (δύο) διηγήματα. Αθήνα, Ελευθερουδάκης, 1930.
 
ΙΙ.Διηγήματα
 
• Οι μάγισσες και εικοσιένα άλλα διηγήματα. Αθήνα, Φέξης, 1912.
• Η νοσταλγός και δέκα άλλα διηγήματα. Αθήνα, Φέξης, 1912.
• Πασχαλινά διηγήματα. Αθήνα, Φέξης, 1912.
• Πασχαλινά διηγήματα. Αθήνα, Δίκαιος, 1912.
• Χριστουγεννιάτικα διηγήματα. Αθήνα, Φέξης, 1912.
• Χριστουγεννιάτικα διηγήματα. Αθήνα, Ηλ.Δίκαιος, 1912.
• Πρωτοχρονιάτικα διηγήματα. Αθήνα, Φέξης, 1912.
• Πρωτοχρονιάτικα διηγήματα. Αθήνα, Δίκαιος, 1912.
• Τα Χριστούγεννα του τεμπέλη και εννέα άλλα διηγήματα. Αθήνα, Φέξης, 1912.
• Τα ρόδινα ακρογιάλια και Χρήστος Μηλιώνης. Αθήνα, Φέξης, 1913.
• Η Χολεριασμένη και δεκαπέντε άλλα διηγήματα. Αθήνα, Φέξης, 1914.
• Ο πεντάρφανος και άλλα εφτά διηγήματα. Αθήνα, Ελευθερουδάκης, 1925.
• Νεκρός ταξιδιώτης και άλλα (τρία) διηγήματα. Αθήνα, Ελευθερουδάκης, 1930.
 
ΙΙΙ.Μεταφράσεις
 
• Αλφόνσου Δωδέ, Ταρταρίνος ο εκ Ταρασκόνης· Μετάφρασις Αλ.Παπαδιαμάντη. Αθήνα, τυπ. Ακροπόλεως, 1894.
• Μπλαίκη Ουίλλιαμ, Γερά σώματα· Διά τα αγόρια και κορίτσια μας. Αθήνα, τυπ.Ακροπόλεως, 1894.
• Ιουλίου Χώθορν, Ο Αμερικανός Μοντεχρίστος· Μετάφρασις Αλ.Παπαδιαμάντη. Αθήνα, τυπ.Ακροπόλεως, 1894.
• Θ.Δοστογιέφσκι, Το Έγκλημα και η Τιμωρία·Μετάφρασις Αλεξ.Παπαδιαμάντη – Πρόλογος Εμμ. Ροΐδη. Αθήνα, Ιδεόγραμμα, 1992.
• Μάρκου Τουαίν, Ενός εκατομμυρίου λιρών χαρτονόμισμα και άλλα αφηγήματα των Ερ.Στάνλεϋ - Ουίλ Στεδ - Π.Ριζάλ - Κ.Ντάτον - Καρ. Όλλανδ. Αθήνα, Λήθη, 1993.
• Μπρετ Χαρτ. Αργοναυτικαί διηγήσεις· Φιλολογική Επιμέλεια Ν.Δ.Τριανταφυλλόπουλου – Λ.Τριανταφυλλοπούλου . Αθήνα, Λήθη, 1993.
• Αλφρέδου Κλαρκ, Η εύρεσις της γυναικός του Λωτ· Μετ.Αλεξ. Παπαδιαμάντη· Επιμέλεια Ν.Δ.Τριανταφυλλόπουλος – Λαμπρινή Ν.Τριανταφυλλοπούλου. Αθήνα, αρμός, 1996.
• Τζέρομ Κ.Τζέρομ, Η Νέα Ουτοπία και άλλα ευθυμογραφήματα· Μετάφρασις Αλεξ. Παπαδιαμάντη· Επιμέλεια Ν.Δ.Τριανταφυλλόπουλος – Λαμπρινή Ν.Τριανταφυλλοπούλου. Αθήνα, Αρμός, 1996.
 
ΙV.Συγκεντρωτικές εκδόσεις
 
• Τα Άπαντα του Αλεξάνδρου Παπαδιαμάντη Α΄-Ε΄ (επιμ.Γ.Βαλέτα). Αθήνα, Βίβλος, 1954.
• Αλεξάνδρος Παπαδιαμάντης. Άπαντα 1-5. Αθήνα, Δόμος, 1981-1988.
• Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, Αλληλογραφία· φιλ. επιμέλεια Ν.Δ.Τριανταφυλλόπουλος. Αθήνα, Δόμος, 1992.
• [Το λάβαρον], ανέκδοτες παπαδιαμαντικές σελίδες από το αρχείο Αποστόλου Γ. Παπαδιαμάντη. Έκδοση κειμένων, σχόλια και περιγραφή του Αρχείου Φώτης Δημητρακόπουλος. Αθήνα, Καστανιώτης, 1989.

Πηγή: Ελληνικός Πολιτισμός

Για τον Α. Παπαδιαμάντη εξεδόθη ειδικό τεύχος στη Χαλκίδα:

 "Νεφούρια" τεύχος 28 Α. Παπαδιαμάντης 

(Οι περισσότεροι πίνακες, συνοδοί της έκδοσης, είναι του εξαδέλφου μου (δεύτερος) Νίκου Ακρίβου γιου της Κονδυλιώς Βουτσή. Η Κονδυλιώ ήταν κόρη του Γιάννη Βουτσή αδελφού του παππού μου Ηλία Βουτσή.) 

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΕ ΕΥΒΟΪΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΥΠΟ 

ΕΥΒΟΪΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ

1942 Απρίλης Φύλλο 1 Σελ: 5

1942 Απρίλης Φύλλο 1 Σελ: 7

Ζήσης Οικονόμου (1911-2005): Ποιητής, Συγγραφέας, Δοκιμιογράφος – Σκιάθος

 

( Ο δεύτερος ξάδερφός μου Γιάννης Βουτσής (1946-2010) με τον Ζήση Οικονόμου

στο κατάστημά του με φωτογραφικά είδη, λίγο πριν το κλείσιμο του αιώνα.)

Στο Ιντερνετ υπάρχει ο διαδικτυακός τόπος του Ζήση Οικονόμου

Ο Ζήσης Οικονόμου (Σκιάθος, 25 Απριλίου 1911 - Σκιάθος, 3 Αυγούστου 2005) ήταν Έλληνας ποιητής  και συγγραφέας. Το 1977 έλαβε το βραβείο ποιήσεως της Ακαδημίας Αθηνών, για όλο το ποιητικό του έργο και ιδιαίτερα για το βιβλίο του «Αιθρία σιγή» . Το 1995 τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο ποίησης για το βιβλίο του «Χρονικό της Νέας Ευταξίας για τη Νέα Εποχή» και το σύνολο του έργου του.

Ο βίος του

Τα παιδικά του χρόνια πέρασε στη Σκιάθο. Ο πατέρας του ήταν πλοίαρχος και ιδιοκτήτης ιστιοφόρου εκείνης της εποχής. Πέθανε όταν ο Ζήσης Οικονόμου ήταν 10 χρονών. Η μητέρα του κατάφερε να μεγαλώσει τα τρία παιδιά της δουλεύοντας στον αργαλειό και κάνοντας εμπόριο με σκιαθίτικους τάπητες.

Ο Ζήσης Οικονόμου τοποθετείται στη μεσοπολεμική γενιά των Ελλήνων ποιητών. Η ποιητική του πορεία κάλυψε μια ευρεία θεματική και υφολογική περιοχή. Στη λογοτεχνία πρωτοεμφανίστηκε το 1930 με δημοσιεύσεις στίχων στο περιοδικό Νέα Γενιά. Το 1934 κυκλοφόρησε η πρώτη ποιητική συλλογή του, που είχε τίτλο «Η εποποιία των αγενών μετάλλων».   

Στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο (1940/41) ήταν διερμηνέας της Ιταλικής και της Γερμανικής γλώσσας, στο επιτελείο τού Γ Σώματος Στρατού. Κατά τη διάρκεια της κατοχής (1941-44), μαζί με τη γυναίκα του Ευγενία, το γένος Δεληγιάννη, είχαν ένα μικρό σκάφος σαν κατοικία και ταξίδευαν στα νησιά και στις θάλασσες του βόρειου Αιγαίου και του Ευβοϊκού κόλπου, ώσπου θεωρήθηκαν ύποπτοι και ταλαιπωρήθηκαν ανακρινόμενοι από Ιταλούς, Γερμανούς, ακόμα κι από Έλληνες. Η γλωσσομάθεια, η ειλικρίνεια και η αφοβία επέτρεψαν στο ζεύγος να επιβιώσει.

Από μικρή ηλικία ο ποιητής μάθαινε ξένες γλώσσες πολύ εύκολα, γνώριζε δέκα γλώσσες και ασχολήθηκε με διεπιστημονικά, διαταξικά και διαπολιτιστικά ζωτικά ζητήματα. Του άρεσε να ταξιδεύει και έχει δημοσιεύσει μερικές από τις εντυπώσεις του σε περιοδικά κι εφημερίδες, με το όνομά του, αλλά και με ψευδώνυμο.

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1950 και ως το 1976 διέκοψε τις δημοσιεύσεις και ασχολήθηκε με έρευνες στο χώρο της γλωσσολογίας, της κοινωνιολογίας και της πολιτικής. Το βασικό στόχο του ποιητή ήταν η αναζήτηση μιας ενιαίας κοσμοθεωρίας που να αντλεί στοιχεία από όλες τις εκφάνσεις του επιστητού. Με σημείο έναρξης την αισιόδοξη κοσμοθεωρία του φουτουρισμού και του υπερρεαλισμού και τον εκθειασμό της μηχανικής τεχνολογίας πέρασε γρήγορα στη φάση της αναδίπλωσης και της επιφύλαξης μπροστά στο δυτικό ορθολογισμό και προσανατολίστηκε προς μια ατομοκεντρική κοσμοθεωρία, η οποία επηρεάστηκε και από την ενασχόλησή του με τις ανατολικές θρησκείες, κυρίως το βουδισμό και από φιλοσόφους όπως οι Σοπενάουερ, Μπερντιάγιεφ και Καίζερλιγκ. Οι αναζητήσεις του είχαν αντίκτυπο και στο ποιητικό έργο του, που οδηγήθηκε σταδιακά σε έναν λόγο όλο και πιο λιτό και δραστικότερο. Ασχολήθηκε επίσης με το θέατρο και έγραψε μερικά έργα.

Τότε πού έμενε στην Αθήνα, είχε πολλές γνωριμίες και φιλίες με κάθε κοινωνικής τάξης κι επαγγέλματος ανθρώπους. Μεταξύ των διανοούμενων και λογοτεχνών φίλων του στην Αθήνα ήταν ο Ντίμης Αποστολόπουλος, ο Σαραντάρης, ο Βαρίκας, ο Ρίτσος, ο Καζαντζάκης και άλλοι.  Επίσης, επηρέασε τον Μανόλη Αναγνωστάκη.

Πάντα παρέμενε αμερόληπτος ερευνητής. Η αδέσμευτη συμπεριφορά του προκάλεσε από μικρή ηλικία την αντίδραση συγχωριανών του, καθηγητών του και ανθρώπων των γραμμάτων αργότερα.

Σε μεγάλη ηλικία επέστρεψε στη γενέτειρά του.

Εργογραφία

Το λογοτεχνικό έργο του Ζήση Οικονόμου περιλαμβάνει τους θεματικούς τομείς: ποίηση, ημερολόγια, δοκίμια, μελέτη και θέατρο.

Ποίηση

Η εποποιία των αγενών μετάλλων. 1934.

Ο κόσμος στη δύση του. 1935.

Ανάρρωση. 1935.

Τοπία. 1936.

Η προσευχή της γης. Αθήνα, 1938.

Ωκεάνεια. Αθήνα, Γκοβόστης, 1939.

Η συνοδεία του ανέμου. Αθήνα, Γκοβόστης, 1945.

Στο σταυροδρόμι του χρόνου· Ποιήματα. Αθήνα, Γκοβόστης, 1946.

Προς τον καθαρό εαυτό. 1953.

Αιθρία σιγή. Αθήνα, Κέδρος, 1976.

Ποιήματα 1934-1953. Αθήνα, Κέδρος, 1977.

Και επί γης ειρήνη. Αθήνα, Κέδρος, 1984.

Μαύρο χιούμορ γιαυτά που μας συμβαίνουν. 1988.

Ημερολόγια

Το ημερολόγιο ενός ζώου. Αθήνα, Γκοβόστης, 1938.

Το ημερολόγιο της ερημιάς και της σιωπής. Αθήνα,Πολύτυπο, 1989.

(κατεβάστε το από τον παραπάνω σύνδεσμο)

Δοκίμια

Η διαμονή εκείνου που έφυγε. 1938.

Περ’ απ’ τον παράδεισο της κοινότητας. Αθήνα, Γκοβόστης, 1939.

Η ομολογία της ταπείνωσης. Αθήνα, Γκοβόστης, 1944.

Πολιτική και πνεύμα. Αθήνα, Γκοβόστης, 1944.

Σκέψεις για τη μουσική και για την ποίηση. 1946.

Μοίρα και λόγος. Αθήνα, Γκοβόστης, 1948.

Μηδενισμός και ψυχική επανάσταση. 1978.

Πολιτισμός θανάτου και ζωτική εγρήγορση. 1982.

Η γυναίκα της ανδροκρατίας και οι κοινωνίες των υπερκαταναλώσεων. Αθήνα, Πολύτυπο, χ.χ.

Χρονικό της Νέας Ευταξίας για τη Νέα Εποχή (άλλα σατιρικά και άλλα). Αθήνα, Πολύτυπο, 1994.

Μελέτη

Ο Παπαδιαμάντης και το νησί του (μικρογραφία της ανθρωπότητας). Αθήνα, 1979.

Θέατρο

Το κάτω πάτωμα· Δράμα σε δύο πράξεις και πέντε εικόνες. Αθήνα, Γκοβόστης, 1947.

Νεκρή ζώνη. 1947.

Ώρα να πιείτε το τσάι σας· Δράμα σε τρεις πράξεις. Αθήνα, Γκοβόστης, 1947.

Το στοιχειωμένο σπίτι· Δράμα. Αθήνα, Γκοβόστης, 1948.

Η επιστροφή του ασώτου· Δράμα σε δύο πράξεις και τρεις σκηνές. Αθήνα, Γκοβόστης, 1948.

Το μακρινό ταξίδι και δύο άλλα μονόπρακτα. Αθήνα, Γκοβόστης, 1949.

Μεταφράσεις

Αγγλικά

Kimon Friar, Modern Greek Poetry, Athens, Efstathiadis Group, 1982, σ. 248-252 (4 ποιήματα).

Γερμανικά

Zisis Oikonomou: Heitere Stille, Gedichte, Zweisprachig: Griechisch-Deutsch, Übersetzung: Leo Mergel, O.L. Mergel, Eutingen 2018,(67 ποιήματα).

Βραβεία

Το 1977 έλαβε το βραβείο ποιήσεως της Ακαδημίας Αθηνών, για όλο το ποιητικό του έργο και ιδιαίτερα για το βιβλίο του "Αιθρία σιγή" .

Το 1995 τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο ποίησης για το βιβλίο του "Χρονικό της Νέας Ευταξίας για τη Νέα Εποχή" και το σύνολο του έργου του.

Πρόσθετη βιβλιογραφία

Αλέξανδρος Αργυρίου, "Ζήσης Οικονόμου", στο "Η ελληνική ποίηση · Νεωτερικοί ποιητές του μεσοπολέμου", σ.138-142 (της εισαγωγής) και σ. 98-99, Αθήνα, Σοκόλης, 1979.

Αλέξης Ζήρας, "Οικονόμου Ζήσης", στο "Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό", τ. 7, Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1987

Μιχάλης Μ. Μερακλής, Γεωργία Θεοφάνη, "Οικονόμου Ζήσης", στο "Λεξικό νεοελληνικής λογοτεχνίας", Αθήνα, Εκδόσεις Πατάκη, 2007.

Μουσείο Ζήση Οικονόμου

Στη διαθήκη του, ο Ζήσης Οικονόμου κληροδότησε το σπίτι που γεννήθηκε στο δήμο Σκιάθου για να χρησιμοποιηθεί για πολιτιστικούς σκοπούς. Μετά την αποκατάσταση του σπιτιού με περιφερειακά και τοπικά κονδύλια, ο δήμος το μετέτρεψε σε μουσείο για να παρουσιάσει την πλούσια πνευματική κληρονομιά του Ζήση Οικονόμου με προσωπικά αντικείμενα και αναμνηστικά. Οι επισκέπτες έχουν τη δυνατότητα να γνωρίσουν τη ζωή και το έργο του ποιητή μέσα από εικόνες, κείμενα και ήχο. Όλες οι πληροφορίες είναι διαθέσιμες σε εννέα γλώσσες (ελληνικά, αγγλικά, γερμανικά, γαλλικά, ιταλικά, ρωσικά, σουηδικά, νορβηγικά και δανικά) και μπορούν να εμφανίζονται στα κινητά τηλέφωνα των επισκεπτών με τη χρήση ενός κώδικα QR. Μια εικονική περιήγηση στο μουσείο είναι επίσης διαθέσιμη στο Διαδίκτυο

Ο Παπαδιαμάντης και το νησί του, μικρογραφία της ανθρωπότητας

Αντί για πρόλογο                           

Υπάρχει τέχνη και λογοτεχνία μαζικής ύπνωσης, παράλληλα με την τέχνη της διαφήμισης και της παντός είδους προπαγάνδας, όπως επίσης υπάρχει τέχνη και λογοτεχνία στιγμών ψυχικής έγερσης.
Πολλά σημεία σε γραφτά του Παπαδιαμάντη ανήκουν σε αυτή τη λογοτεχνία στιγμών ψυχικής οράσεως και λυρικής αλήθειας, πέρα από επικαιρότητα κι εποχή.

Μικροί λαοί μακραίωνης πνευματικής κληρονομιάς, όπως ο νεοελληνικός, δεν έχουν άλλον τρόπο πραγματικής άμυνας, εκτός από τις σωστές διαπιστώσεις και την αληθινή ηθική, ψυχική και πνευματική καλλιέργεια, ιδίως σ΄ αυτή την εποχή της ψευτοκουλτουρικής γοητείας και της επιστημοποιημένης επιθετικότητας, διεθνώς.

Στιγμές ειλικρίνειας, τόλμης και ψυχικής οράσεως γι΄ αυτογνωσία επισημαίνονται σε αυτό το βιβλίο, από το βίο και τα γραφτά του Παπαδιαμάντη.

Μέσα σε κάθε μικρή ομάδα και άνθρωπο υπάρχει ολόκληρη η ανθρωπότητα. Γι αυτό και στους ήρωες των διηγημάτων του Παπαδιαμάντη, όπως και στους σημερινούς κατοίκους του όμορφου νησιού μαζί με τον διεθνή τουρισμό του, υπάρχει σε μικρή κλίμακα το ίδιο υπόβαθρο.
Ο συγγραφέας αυτού του βιβλίου ερευνά ψυχολογικές και κοινωνικές καταστάσεις οικουμενικές, όπως κι επιτόπιες. Ο ρεαλισμός του, αδέσμευτος και απεριόριστος, δεν σημαίνει έλλειψη σεβασμού, προς ομάδες και πρόσωπα.

Μερικά αποσπάσματα από γραφτά του Παπαδιαμάντη, που αναφέρονται στο βιβλίο αυτό, δεν έχουν τη σειρά που έχουν σε διηγήματά του, επειδή έχουν υπαχθεί σε δομή έρευνας και συντομίας. Γι΄ αυτό, παραλείπονται και γραμμές ενδιάμεσες.

ʼλλωστε, δεν γίνεται εποπτεία ολόκληρου του έργου και του βίου του Παπαδιαμάντη, ούτε οριστική τοποθέτηση, ούτε φιλολογική εκτίμηση και βεβαίως ούτε κριτική, άλλα συμμετοχή, καθώς ο μελετητής ξαναζωντανεύει νεκρά σύμβολα, ως ίχνη παρελθούσας ευαισθησίας και ζωντάνιας του «άλλου» της ίδιας ανθρωπότητας, δίχως συγκριτισμό.

Ανάμεσα σε πλήθος τουριστών 

Ώρα εσπερινή καλοκαιριάτικη, ανάμεσα σε πλήθος τουριστών, σε αυτό το νησί ή όπου αλλού κυκλοφορούν φορητές ανθρώπινες ερημιές, το Τείχος που χωρίζει την ανθρωπότητα αποτελεί το άλλο γεγονός, καθώς ταλαντεύεσαι οριοβατώντας σε Μεταίχμιο.
Λίγο να γύρεις δώθε από Αυτό, τα πάντα μετατρέπονται σε όνειρο θαμπό, μυστηριώδους εξισορροπούσας άμφιταλάντευσης.
Όταν η κλίση γίνει πιο πολύ δώθε από το Τείχος, τα πέρα από Αυτό φαίνονται σαν να ήταν η περιοχή της τρέλας.
Εντούτοις, έξω από το φραγμό που χωρίζει την ανθρωπότητα, από σκοπιά του Μεταιχμίου, το ερημικό και ανεπίγνωστα πονεμένο, ανθρώπινο πλήθος, είναι αυτή η ίδια η λογικοποιημένη τρέλα, από βαθιά λεηλασία, ετεροκινησίας και αλλοπροσδιορισμού ψυχών ανά τους αιώνες, όπως κι αυτή τη στιγμή εσπέρας καλοκαιριάτικης, στο όμορφο νησί της Σκιάθου.

Όταν δεν έχουμε πλησιάσει ούτε για λίγο στη ζωή μας προς τέτοιο Μεταίχμιο, ικανοποιημένοι εντός των Τειχών, αποκλείεται συνεννόηση και συνεργασία, σε σχέση με επείγοντα ζητήματα ζωτικά, οριακής ταλαντεύσεως, όπου καταργούνται τα φράγματα λέξεων, συμβόλων, κατευθύνσεων και νοημάτων.

Το Τείχος κατασκευασμένο από ζωή χωρίς εγρήγορση κι ευαισθησία, αποτελεί ψυχολογική, υλοποιούμενη πραγματικότητα.
Υπάρχει παντού, όπου οι άνθρωποι έχουν ψυχοκοινωνικά δεσμευμένη τη ζωτική τους ενέργεια, και ναρκωμένα, ή απωλεσμένα ουσιώδη στοιχεία του ανθρώπινου όντος.
Πιστεύουμε ότι είναι ανωτερότητα, εξασφάλιση και πρόοδος, τα όσα ριζικότερα μας υποσκάπτουν, αφήνοντας τον εαυτό μας να παρασύρεται, από την λογική και τη δραστηριότητα του μηδενισμού.

ΜΕΤΑ ΤΟ ΝΑΥΑΓΙΟ

Το πλοίο βυθίστηκε, κολύμπησα

μίλια δέκα οχτώ

αγκαλιάζοντας το ύστατο αντικείμενο

μονήρης ο τόπος που μ’ έφερε το κύμα

σ’ αυτή την ακτή

κορμί στη στεριά, πόδια στη θάλασσα

γαρίδες, καβούρια με χαϊδεύουν.

Σύρθηκα ως το βράχο, πηγή που ανάβλυζε

μέσα στην άκρα θέρμη του πετρότοπου.

Και να

με γέλια ξαγναντούν χορεύοντας

οι νύμφες του βουνού

ολόγυρα καθήσανε κοντά μου.

– Δε θυμάσαι; είπε η Κυπρίς

εγώ ’μαι που σε τράβηξα λιπόθυμο απ’ το κύμα,

αντρείε τιμονιέρη της απώλειας.

Άφησαν τις εσθήτες τους να πέσουν, τα μαλλιά

στους ώμους πάνω

με παρέσυραν στο χείλος, στο γκρεμνό

ψηλάφησα τα μέλη μου και ζω

δεν είναι τάφος μου το σώμ’ αυτό

δεν είν’ οργή θανάτου η αύρα αυτή που πνέει.

Φορέσαμε στεφάνια απ’ ανθούς

και τρέχαμε ανάμεσ’ από φύλλα

ρίγος μυθικό, τοπίο κι αίσθημα

πραγμάτων και πλασμάτων ανακάλυψη

ξανά και ξανά και ξανά

πόσες φορές γεννήθηκα

στην παρθενιά του κόσμου;

ΧΩΡΙΣ ΠΡΟΣΩΠΙΔΑ ΚΙ ΕΛΠΙΔΑ ΠΑΡΗΓΟΡΗ

Είπες
ίσως υπάρξει πέρασμα
από μια πίεση ερμητική
κι από έναν κόσμο γύψινο, ραμμένο, συντριμμένο.
Ήρθαν σε λίγο τα τέρατα
απʼ τʼ άνοιγμα του τραύματος και της γενναίας δειλίας.
Είπες
θα διαβείς τα σύνορα κρυφά
τις αποστάσεις και τους όρους θα συμπτύξεις
νʼ αντικρίσεις το γαλάζιο τʼ ουρανού
ρουφώντας αμόλυντο αγέρα.
Πώς μπορεί να ξεφύγει κανείς
απʼ τα δικά του σύνορα
γειτονεμένα επίμονα με τα οχυρά των άλλων;
Τώρα κοιτάς
χωρίς προσωπίδα ελπίδα παρήγορη
δίχως αναβολής των αναχαίτιση
ωραιότητα πεζή
τη ριψοκίνδυνη ζωή σου.
 
Γύρω κοινωνίες ιδέες και Κόμματα δεν καταργούν την Άβυσσο
ούτε το πνεύμα ζωής υπεράνω των υδάτων.
 
ΔΙΧΤΥΑ ΤΩΝ ΗΣΚΙΩΝ
 
Απρόσεκτη ψυχή, πού ταξιδεύεις,
κόσμοι-παγίδες διάσπαρτοι παντού.
Απʼ τα βαριά δεσμά πώς θα ξεφύγεις,
 
Η μήτρα με καρπό της λαμπιρίζει
αισθήματʼ αναβλύζουν πολλά.
Δεν ήξερα μαγνήτης μʼ έχει αρπάξει.
Απʼ τα βαριά δεσμά πώς να ξεφύγω,
δίχτυα των ήσκιων μʼ αιχμαλώτισαν ξανά.
 
ΑΣΥΓΚΡΙΤΑ
 
Αισθήματα της σιωπής.
Ούτε νερό στων χαλικιών τον κήπο
ούτε αναζήτηση στο χιόνι και στην έρημο.
Ασύγκριτα μη προτιμώντας μʼ ασύγκριτα
όλα ελαφρά, φευγαλέα.
Το δάσος τρέφει την ορμή
της κάθε στιγμή νεότερης όρασης
ανώνυμη ζωή
στου απέραντου τοπίου την ανάσα.
 
Λύκοι τα πλήθη
παγιδευμένα από δυνάμεις της Γης
αλληλοσπαράσσονται.
Και δεν καταλήξαμε κάπου ασυνόρευτοι
από θάρρος και δειλία απαλλαγμένοι.
 
ΠΛΑΣΜΑΤΑ
 
Φυσάει νοτιά
το χωριό σε μιαν αυλή, στην αμμουδιά
τζιτζίκια στο περιβόλι, όλοι αφουγκράζονται
καθώς αντηχούν οι αυλοί σιωπηλοί και σημαίνει καμπάνα
εσπερινού παιδιά κυλιόμαστε
στην άχνα του απόβραδου, παιδούλες
παίζουν ακόμα. Γριές και γέροι πιο πέρα
γελούν θαμπά στο δικό τους απόβραδο
οκνηρή θαλπωρή αργίας στιγμή ωκεάνια
του αιώνιου κλέφτης.
 
Φυσάει νοτιάς από άλλη διάσταση
παιδιά κορίτσια μαζί
κάτω απʼ τις φτερούγες του θεού
στης σκιάς, της κυδωνιάς τα πόδια
γυμνά τα στήθη στα χώματα
χρώματα του ανέσπερου φωτός
και τα σώματα τα λεύτερα από μέριμνα
κύματα σε σπήλαια βράχων τρυπώνουν
κι η σελήνη ωχρή ρουφά συναισθήματα και τρέφεται
ακτινοβολώντας μνήμες και σκηνές.
 
Άσαρκα στον κόσμο τους τα πλάσματα του ονείρου.
 
ΧΡΟΝΟΙ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΙ
 
Πώς άνοιξε ο φραγμός, καταπακτή
και βρέθηκε σε τέτοιο χωροχρόνο,
(μαύρος ο κόσμος αυτός).
 
Σμήνος μελισσών δεν τον συνόδευσε
δεν τον απάλυναν πουλιών και ζώων συναυλίες.
 
-Πού πας προς τα εκεί αδερφέ,
τι σε τάραξε και άλλαξε τον δείκτη προς τον μαύρο κόσμο,
με σπόρους και μέλι σε τρέφαμε
από λινάρι φορεσιά και λαλιά τʼ ορτυκιού σου προσφέρουμε
στων φυτών και στων ζώων το βασίλειο.
 
Έχει ξανά επιστρέψει στʼ ανθρώπινα
χρόνοι και κόσμοι πλέουν στο άχρονο.
 
ΙΣΩΣ ΞΥΠΝΟΥΝ ΛΙΓΟΣΤΟΙ
 
Είπε άφρων μυστικά στον εαυτό του.
-Κράτος, έθνος, σύμπαν, ο θεός και ο λαός, Εγώ.
πάνω από ζωή και θάνατο, πάνω απʼ όλα τα υπάρχοντα και ζώντα.
Αν υπάρχουν άλλα όντα και τα πράγματα
είναι για να υπηρετούν τυφλά τα μεγαλείο μου.
Εγώ, μόνο Εγώ αρχιερέας, αρχιδαίμονας και πολιτικός θεός
φασιστής, κομμουνιστής και δημοκράτης χυδαιότατος
Δικά μου όλα και το πληκτρολόγιο για το χειρισμό λαών.
πιέζων τα κουμπιά για ποθητά μου αποτελέσματα.
Παμφάγος, πανηδονιστής, πανέξυπνος, πανούργος ο διαβολάνθρωπος
κατασπαράζω, κατατρώγω κάθε κατεχόμενο
κανείς εμέ δεν με κατέχει.
Στο μεταξύ αηδιάζω, κάνω εμετό με τέτοιους στίχους και νοήματα
κομψός Εγώ εστέτ, ελίτ, παντίτ και άλλος
Δεν συγκινούμαι από τίποτε
λεπτεπίλεπτο, χυδαίο ή πανύψηλο
εκτός αν είναι ευνοϊκό για κόμματα και σταδιοδρομίες.
αυτά ζωή, νοημοσύνη, αίσθημα, τέχνη, χαρά, θεός, λαός.
 
Είπες άφρων μυστικό στον εαυτό του όλʼ αυτά.
Δεν είναι παρανοϊκός, βαριά τρελός,, αλλʼ είναι ο καθένας μας.
λογικά, λογιστικά και καθημερινά εχέφρονες πολίτες.
Θριαμβεύουμε άνοες αναίσθητοι, σκληροί,
αμετανόητοι, κλειστοί προς κάθε κάλεσμα αισθήματος
εχθρικοί προς νόμους του θεού και της φύσης
φονιάδες με λέξεις, όπλα και νοήματα
ανυποψίαστοι για τη σκλαβιά μας προς όσα κατέχουμε,
έρχεται ώρα να θερίσουμε τα όσα έχουμε σπείρει.
πολέμους, αρρώστιες, δυστυχίες και θανάτους.
 
Τότε, μόνον τότε, ίσως ξυπνούν λιγοστοί
απʼ τον εφιάλτη που ονομάζουμε ζωή, τέτοια ζωή
αποτυχίας και οδύνης στις επιτυχίες και θριάμβους μας
μόνον τότε, ίσως, έστω αργά,
την αλαζονεία μας αφήσουμε, ο θαμμένος εαυτός για νʼ αναπνεύσει.
 
ΚΟΣΜΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ
 
Με τα μάτια ορθάνοιχτα και όμως τυφλοί
περιφερόμαστε σʼ αυτή την ανακύκληση
στα βάρη άλλα βάρη προσθέτοντας
γεννήσεις, θάνατοι, ξανά γεννήσεις
μαγνήτης η μνήμη, την ξυπνούν άστρων τροχιές
στις σχέσεις καθημερινότητας.
 
Μάτια ορθάνοιχτα και όμως τυφλοί
κοπιάζουμε γύρω από είδωλα και λέξεις
τίποτε η ζωή δε μας δίδαξε.
των σκέψεων αιχμάλωτοι και των συναισθημάτων
παγιδευμένοι στο έργο μας
οι πολιτικοί μας στεφανώνει ως αγνώστους στρατιώτες
πτώματα που οι θρησκείες ευλογούν
κουλτούρες εκπορεύουν πτωμαΐνη
επιστήμες οπλίζουν το Έρεβος
στοιχειώδη μας στερούν οικονομίες
εκφυλίζουν οι ευζωϊσμοί
και όμως η Γαία, που έχει νέκρας επίγνωση
μήτρα δεκτική και τροφός κοπαδιών
σε φυσικά, κοινωνικά και παραφυσικά δεσμωτήρια.
 
Σʼ αυτή την κλίμακα ανόδων και καθόδων του σύμπαντος
σπειροειδή η δυστυχία μας
με τα μάτια ορθάνοιχτα και όμως τυφλοί
σαν τις ψυχές που τις ρουφά η Σελήνη
εκφράζοντας τες μʼ εφιάλτες προς κόσμο-μηδέν,
όταν δεν ευδοκιμούν να επιστρέψουν στο γήινο κύκλο
αν εγκαίρως δεν εξέλθουν απʼ το ρεύμα του υπνώδους ποταμού
προς τους σταυρούς και τις διαμονές
της κοσμικής περιπέτειας.
 
ΗΧΟΣ ΤΗΣ ΣΙΓΗΣ
 
Η λαλιά του πτηνού από κάκτους ανάμεσα
γρανίτινης γης, δεν βρίσκει δροσιά.
Παγιδευμένα στη Γη όντα και πράγματα.
 
Με το κλειδί της Πύλης των καιρών
διαβαίνει κίνηση και ήχος της σιγής.
του δέσμιου λυγμού η λευτεριά φτερουγίζει.
 
Ο ΣΙΝΙΚΟΣ ΠΟΤΑΜΟΣ ΧΟΟΥΑΝ-ΧΟ
Δεύτερη ερμηνεία εκ του διαγραμμικού I CHINC
 
Πλημμύρα ψυχών αόρατης στράτευσης
δηλητήρια μίσους η λάσπη.
 
Η Σπίθα, την ανάφλεξη άρχισε
πόλεμοι απʼ τα έγκατα της Γης
δονήσεις του Κρονίου ψύχους
θαμμένους Βούδες αναθρώσκοντας.
 
Ξεχειλίζεις Χουάν-Χο των ψυχών
απʼ τα θολά διαύγεια, απʼ τη ροή το σταθερό σου πνεύμα.
παλαιών ιστοριών η νέα έλευση
η καμπύλη του χρόνου συναντά και καταργεί το χθες.
Ερπετά τον μεγάλο σεισμό διαισθάνονται
φάσματα εξέρχονται από κρύπτες αιώνων
θετικούς λογιστές παγιδεύοντας.
 
Ερημικά τα πλήθη προσκολλώνται πονεμένα, τυφλά
τα σκουπίδια μας συνάγεις, Χουάν-Χο
κι οι λέξεις μας κούφιες
πλημμύρες εικόνων, φασμάτων ασπόνδυλων
δημαγωγίες, συρρεαλισμοί των συνειρμών
μόδες και σχολές, φόνων συγκαλύψεις μʼ ιδεώδη
η ζωή μας διαφήμιση
κερδών κι εξουσιών των κρατικών θεών
επιστημόνων και πολιτισμών δουλοφροσύνες.
 
Μαζί μʼ αυτό συμπορεύεσαι
καλύβες δεν υπάρχουν
 
Ο σινικός ποταμός Χουάν-Χο προκαλεί
απάντηση απʼ τʼ άγνωστο θα έρθει
της ιστορίας οι οδηγοί ετεροκίνητοι.
Αδερφούς χαρούμενους, ποταμέ Χουάν-Χο
δεν τους φοβίζεις
ουτʼ απελπίζονται καθώς εκχειλίζεις και πλένεις τη λάσπη μας
άλλα κατακάθια των αιώνων κατεβάζοντας.
 
Την στεγανή καλύβα μας διέλυσες,
και απομείναμε γυμνοί, τιποτένιοι, ξεσπίτωτοι
σε ποταμούς γαλαξιών
και σύμπαντα της απεραντοσύνης.
 
ΔΕΝ ΤΟ ΠΕΡΙΜΕΝΕ
 
Κάπως βολεμένος και στη νέα του κατάσταση
βλέπει δίχως να τον βλέπουν
και παίρνει δίχως να ρωτά
ατιμώρητος ληστεύοντας ενέργεια
από κορμί σε κορμί
αυτός που ένσαρκος για δίκια ήταν αντάρτης.
 
-Τι θέλεις απρόσκλητη
δαιμονισμένη ψυχή;
 
Εξοργισμένος του απαντά:
-Δεν τον περίμενα
τόσους και τόσους που τρυγώ
αλλʼ εσύ πυρ απλησίαστο νάναι.
 
ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ
 
Συλλέγει τα στάχια τα ώριμα
χαίρεται το σώμα του αγρού
κρύβεται στο φως και στη θέρμη της μέρας
στη νύχτα φανερός, την ιερή
από εποχών τη συμφορά
απʼ το φόβο των πλασμάτων τις προσωπίδες.
 
Την απρόσκλητη χαίρεται χαρά.
 
ΑΥΛΟΣ ΗΧΟΣ
 
Πλύθηκε χτενίστηκε
συγκάθεται μʼ αυτόν τον φιλέρημο λόφο
και στίχους, εσχεδίασε αιθέριους και σκληρούς
 
Λαβύρινθοι, συρμοί, συγκρούσεις, πτώσεις, αναστάσεις
στενωποί, ωκεανοί.
Ο ήχος είναι από Εσένα
Χάρισμα, χαρμονή των άϋλων δονήσεων
περʼ απʼ τις κινήσεις των μορφών και των αισθήσεων
κι απʼ τα δεσμά των κόσμων.
 
Πλύθηκε χτενίστηκε
είναι καλό το βράδυ αυτό
βράχοι στητοί σʼ απότομα νερά της θάλασσας
και τρυφερή η καρδιά του.
 
ΖΩΝΤΑΝΑ ΞΑΝΑ
 
Γυμνή στο παράθυρο
ήλιος άλλος φωτίζει το πέλαγος
παιχνιδίζοντας στο τζάμι το μισάνοιχτο
λούζοντας το σπίτι με την κλίμακα ημίφωτος
καθώς αυτός εστράφη και σε βλέπει.
κολυμπά στην απειρία ο αντίλαλος
ζωντανή ξανά στων χρόνων τους διάδρομους
αιώνες περίμενε και ήρθες.
 
ΣΕ ΜΙΑ ΓΩΝΙΑ ΤΟΥ ΚΗΠΟΥ ΜΟΥ
 
Ήμουν φτωχός ασκητής το μηνʼ αυτό
το χνούδο απʼ τα ροδάκινα στο κήπο αργοκοιτώ
εδώ στην ερημιά της γης
ήρθε η βροχή, καλλιεργώ
τη νέα ψυχή της χλόης στης λαγκαδιάς το πνεύμα.
 
Το χνούδο απʼ τα ροδάκινα στον κήπο αργοκοιτώ
το δάγκωμα του σύκου που γελάει.
 
ΛΥΣΗ ΘΕΤΙΚΗ, ΠΡΑΚΤΙΚΟΤΑΤΗ
 
Κοινό το Κλειδί των Κωδίκων
Οι διαρρήκτες πια δεν έχουν σύνορα
 
Οργανόγραμμα των ραδιουργιών
στον ευτυχή και φιλεπρόοδο πλανήτη.
 
Όλοι με το ίδιο Μίσος αγνωσίας εαυτού
υπάρχουμε, κινούμαστε, πολιτικολογούμε.
αστισμοί, κομμουνισμοί, θρησκευτισμοί, γκουρουϊσμοί.
 
Αυτοτιμωρούμενοι συνένοχοι
εξοπλίζουν το Αντίπαλο Δέος.
ο Κατακλυσμός όχι οπωσδήποτε με Πυρ,
για όλους λύση θετική, φανατικοί
μόνον οι γενναίοι χαφιεδισμοί και ορισμοί
κομματικής νεολαίας και ώριμων
μαζί με την παλιά φρουρά των μουμιοποιημένων.

 

ΕΠΊΜΕΤΡΟ: Τζούτζη Μαντζουράνη

Θυμάμαι…

Έναν άνθρωπο γλυκό και σοβαρό, περίεργα φοβισμένο, μέσα στους κλειστούς τοίχους του μεγάλου μου πατρικού σπιτιού. Μόλις ανοίγαμε το παράθυρο ήταν κάπως πιο ήρεμος. Σαν να τον έπνιγε ο κλειστός χώρος , η πόλη, η Αθήνα του ʼ70 που άρχιζε να γίνεται απάνθρωπη… και που τότε εμείς δεν το καταλαβαίναμε αλλά εκείνος ήδη είχε αρχίσει να το νιώθει, ήδη δυσκολευόταν να αναπνεύσει τον αέρα της.
Μαζί με την γυναίκα του, την αγαπημένη του σύντροφο, που ήρεμα, με εκείνα τα καταγάλανα μάτια και την απόλυτη κατανόηση για το ανήσυχο πνεύμα του, δεχόταν οτιδήποτε τον βασάνιζε και του στεκόταν σʼ αυτό, χωρίς να διαμαρτύρεται ποτέ.
Είχαν γνωριστεί με τον πατέρα μου μερικούς μήνες πριν, όταν η γυναίκα του μαζί με τον Ζήση, είχαν ζητήσει από τον πατέρα μου να τους παραχωρήσει ένα μικρό αγροτόσπιτο, σαν αποθήκη εργαλείων, που βρισκόταν στην μέση ενός αμπελώνα 70 στρεμμάτων που ανήκε στο κτήμα μας.
Ήθελαν αν μπορούσαν, να μείνουν για λίγο εκεί, μέχρι ο Ζήσης να γράψει αυτά που βασάνιζαν το μυαλό του , την σχέση του ανθρώπου με την γη, μακριά από τους ανθρώπους και την απάνθρωπη πόλη της Αθήνας που δεν την άντεχε πια.
Περνούσε μια περίοδο που δεν ήθελε να βλέπει πολλούς ανθρώπους, έμενε κοντά στη γη, κοιμόταν στο χώμα, να νιώθει την ζέστη της γης, τους χτύπους της καρδιάς της. Είχε σκάψει μια τρύπα , μια μικρή λακκούβα και χωνόταν μέσα, και εκεί κούρνιαζε, και ένιωθε ασφαλής, ήρεμος, σίγουρος. Και στο μυαλό του μέσα, κατέγραφε αυτά που αργότερα θα γινόντουσαν κείμενα.

Του μιλούσε η γη, του έλεγε τα μυστικά της. Και εκείνος τα φύλαγε μέσα στο μυαλό του σαν ιερά κείμενα.
Δεν τα πρόδωσε ποτέ.
Έμειναν στο σπιτάκι εκείνο σχεδόν ένα χρόνο ίσως και περισσότερο.
Μετά, όταν ένιωσε έτοιμος, αποχωρίστηκε από την «μάνα Γη», γύρισε στη Σκιάθο, έγραψε.
Έχουν περάσει περισσότερα από σαράντα χρόνια από τότε.
Ακόμα σήμερα, στο μισογκρεμισμένο σπίτι, στην πίσω μεριά του, υπάρχει η τρύπα που κούρνιαζε τις νύχτες.
Από το σπίτι έχουν απομείνει μόνο οι τέσσερις τοίχοι. Τα μεγάλα πεύκα που το
κύκλωναν και το έκρυβαν, ο πελώριος θάμνος που κάλυπτε την είσοδο του, κόπηκαν όλα.
Το κτήμα πουλήθηκε , και ο χωματόδρομος που ήταν σύνορο και δρόμος μαζί, είναι πια, η κεντρική λεωφόρος που συνδέει τη Ραφήνα με την Αρτέμιδα.
Τα αυτοκίνητα δεν σταματούν ποτέ να περνούν… αλλά ακόμα, μερικά μέτρα πιο μέσα, στην πίσω μεριά του σπιτιού, εκεί, σε εκείνη τη μικρή λακκούβα , Ο Ζήσης Οικονόμου, εξακολουθεί να «συνομιλεί» με τη Φύση.

…«το χώμα είναι ζεστό στην υγρασία του
μʼ αρέσει στα φύλλα να κοιμάμαι.
καλοδεχούμενο, να ʽρθεί το αγριοκάτσικο
το κοτσύφι συντροφιά μου εσπερινή
κορυδαλλοί, πρωϊνή μου έγερση
μέσα στου δάσους την ανάσα.
Φίλε καλά είναι εδώ, καλά είναι εκεί
όπου μας φωνάζει μια φωνή
που δεν ακούγεται: το μίσος
βρίσκει το μίσος του και η ειρήνη
καρπός πράξης αμόλυντης.
Το χώμα είναι ζεστό στην υγρασία του.
Χάιρουμαι και υπακούω στη φωνή του.»…
 
Απόσπασμα από το ποίημα του
«Οπου μας φωνάζει μιά φωνή».

Καταχώρηση από: Σωτήρης Παστάκας στο Ποιείν.gr

ΕΛΕΓΕΙΟ

Φθινόπωρο ἦταν ποὺ σ᾽ ἀντίκρυσα; φθινόπωρο;

Νέφη ἀραιὰ πάνω ἀπ᾿ τὸν κάβο, στὴν ἀγκάλη

λόφου κι ἀμμουδιᾶς. Χαρὰ στὸ σούρουπο.

᾿Ακούσαμε τὶς Νύμφες τοῦ μικροῦ,

τοῦ ἑλληνικοῦ, τ᾿ ἀνθρωπισμένου δάσους, τὶς ψυχές

παιδίσκες μὲ κόρφο ἀνθηρὸ καὶ κοτσίδες

ὅπως ἐσύ. Φθινόπωρο ἦταν ποὺ σ᾽ ἀντίκρυσα; 

῎Ανοιξη, τὰ σύννεφα βαρειά, τὰ δέντρα πρόθυμα

χυμοὶ παντοῦ, καὶ Σὺ δὲν ζεῖς,

στεγνὴ καὶ λυπημένη μὲς στὸν τάφο.

Τὸ φῶς, τ᾿ ἀραιὰ σύννεφα, ἡ ἀγκάλη καὶ τὸ ἀπόγευμα

χαθῆκαν στὸν βυθό. Πῶς νὰ ὑπομείνω

ἐγὼ ποὺ ἀπόμεινα νὰ βλέπω τὴν αἰώνια Σου

μορφὴ σὲ κάθε ὡραῖο;

 

"Απιαστα εἶναι τὰ νέφη, φυσᾶ ὁ ἀγέρας παντοῦ

καὶ τὴ φωνὴ τοῦ Τρίτωνα θλιμένη ἀφουγκράζομαι

πάνω ἀπ᾿ τὸ κῦμα. Πάρε με ἐσύ, νερὸ τῆς Μεσογείου,

μεθυσμένος ἀπ᾿ τὴν ὄψη Της, ζωντανός

ἀπ᾿ τὴν αἰώνια παρουσία Της, ἂς εὕρω

στὸ βυθό σου τὴ γαλήνη.

ΕΙΜΑΙ ΕΔΩ

Εγὼ εἰμ᾿ ἐδῶ, στὸν τόπο αὐτό, σ' αἰώνια ἀνάπαυση.

Νὰ καὶ τῆς βάρκας τὰ πλευρά, νὰ καὶ τοῦ σκύλου μου

τοῦ ᾿Αστέρα, τοῦ συνώνυμου, τ᾿ ἄσπρα τὰ ὀστά.

Στὴν ἄγριαν ὀμορφιὰ τῶν νησιῶν αὐτῶν καὶ τῶν ὑφάλων

τὴ ζωή μας περάσαμε περιφρονώντας

τὸν ὑπόκοσμο τῶν μηχανῶν καὶ ἰδεῶν.

 

Τρώγαμε ψάρια καὶ κάποτε τοῦ σκύλου μου τὸ θήραμα:

ἄγρια κατσίκια. Κι ἡ βάρκα στὴν καμπύλη τοῦ γκρεμνοῦ

σὲ δυὸ πιθαμῶν ἀμμουδιά, τὴ μύτη της ζοῦσε

-πιστή μου ἐρωμένη ὁλοκάθαρη.

Ἐγὼ εἶμ᾽ ἐδῶ, στὸν τόπο αὐτό, σ' αἰώνια ἀνάπαυση.

Εὐχαριστῶ γιὰ τὸ καλὸ καὶ τὸ κακὸ τοῦ κόσμου.

РОМПОТ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΗ

Σφήνα ἡ ψυχή μας στὸ μπετὸν μὲς στὴ σκουριὰ καὶ βρώμα 
τὰ μάτια χύνουν δάκρια πετρελαίου κι ἡ καρδιά μας 
μπενζινοθήκη τῶν μοτέρ στάζει γοργὰ τὸ πιόμα 
τῆς ἀγωνιᾶς τοῦ σπαραγμοῦ στὰ ὠχρὰ αἰσθήματά μας... 
Τῶν μηχανῶν εἰσπνέουνε μπενζίνα τὰ πνεμόνια 
κι ἀναρουφᾶνε οἱ ἐμβολεῖς τὸν καυτερὸν ἀτμὸ 
ρομποτ καὶ μηχανὴ ἐσεῖς, σᾶς νιώθω στὸ ρυθμὸ 
τοῦ βόγγου σας, τοῦ ἱδρώτα σας στῆς πολιτείας τὰ χρόνια...

ΜΗΝΕΣ ΚΑΙ ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΥ ΛΕΙΠΕΣ

Τή βροχή περιμένοντας μὲς στὸν ζεστὸν ἐξώστη 
καθήσαμε μῆνες καὶ χρόνους πού 'λειπες. 
Τὴ βροχή περιμένοντας. Στὸν πύργο μας τὰ ἐλάφια 
χτυποῦν τὴν πόρτα μας, πουλιὰ στὴν ὀροφὴ 
κι οἱ βάτοι θέριεψαν στοὺς τοίχους χρόνια τώρα.
῎Αλογα καὶ λαγωνικὰ καὶ σὺ 
ἁμαζόνα ποὺ μαστίγωνες τὸν ἄνεμο 
καὶ τὸ κέρας ποὺ φωνάζει μέσα στὴν ὁμίχλη 
κι οὔτε λύκοι κι οὔτε πέρδικες ἐδῶ 
στὸ ἐρειπωμένο μέρος.
Χαλίκια κι ὀχιὲς παραφυλοῦν στὴν ξηρασία τους
Ψυχὲς καὶ σώματα. Κι ἡ πλημμύρα τοῦ ὠκεανοῦ 
γιὰ κεῖνον ποὺ λυπᾶται ἀφήνοντας τὸ πνεῦμα του 
νύχι τοῦ γερακιοῦ τὴ βροχή περιμένοντας χαλίκι. 
Ξεπλένεις τοὺς λάκους, τὴ σκόνη, τὴ θλίψη, 
θεὰ βροχή, ἐλ᾽ ἀγάπη μὲ τὰ σύννεφα, 
κι οἱ σαῦρες διψοῦν κι ἐσὺ ἀπ᾿ τὴν ξύλινη σκάλα 
τρεχάτη βροχή, ψυχὴ ποὺ ἠχεῖ στὰ φύλλα 
τοῦ θεοῦ, ἀγάπη ἄβυσσε...

(Από την Ανθολογία Περάνθη: 
Τόμος 5 Γενιά του Μεσοπολέμου σελ: 116)

ΤΕΧΝΟΣΦΑΙΡΑ

Σφήνα η ψυχή μας στο μπετόν μέσα στη σκουριά και βρώμα τα μάτια χύνουν δάκρυα πετρέλαιου κι η καρδιά μας μπενζινοθήκη των μοτέρ στάζει γοργά το πιόμα της αγωνίας, του σπαραγμού στα ωχρά αισθήματά μας.

Σάπια στους δρόμους ερπετά λιωμένα στην τοξίνη της μόνωσης, της κούρασης χωρίς σταθμούς και τέρμα σκορπά σαν ούρα στις γωνιές της ανθρωπιάς το σπέρμα και βιαστικοί κυλιόμαστε, αυτόματοι, αρλεκίνοι.

Πάμε σκυφτοί προς τους σωρούς πρωτόγονων σταθμών τυχαίων κι ανώνυμων, κρυφτοί, μονήρεις τρωγλοδύτες φεύγουν τα τραίνα αγύριστα στον ίλιγγο αριθμών και νέους, δειλούς αιχμάλωτους μας πιάνουν οι μπαντίτες.

Οικοδομές γκρεμίζονται και σπουν την αγωνία μέσ΄ στη στερνή κατάρρευση οργή μεσουρανεί λίγες δεκάρες στη μικρή τσέπη μας κι η μανία μας ξεστηθώνει και ρουφά τη σάρκα τη φτηνή.

Η λαστιχένια μας καρδιά, καουτσούκ από φυτείες που μέρα νύχτα ιδροκοπούν σκέλεθρα ωραία οι κουλοί πνευμόνια ωχρά, βαμβακερά, μπρουζένιες αρτηρίες στου Λάνκασάϊρ τα αργαλιά και στη Σαγκάη οι δούλοι.

Τρέχει το αίμα, ο ίδρωτας: πετρέλαιο στις τουρμπίνες και τη χρυσή ποτίζουμε της Standard Oil καρδιά παίρνουν τα όπλα από τους ρομπότ και δίνουν τις αξίνες τα άχυρα να ανεμίζουνε τ΄ αντρείκελα, με βια.

Δεν μένουν δάκρυα πια καυτά μα εξάτμιση μπενζίνας ρόδες, μοτέρ γυρνούν γοργά στης τροχιάς τη γύρα αυτόματα εφευρέσεων κι εφαρμογών πλημμύρα όμως καμμιά αναχαίτιση στων πλαστουργών τη μοίρα. Πέτρινος κόσμος και πικρός, στιγμές θλιμμένες κρύες και βιαστικές σαν το μοτέρ του Ford και Citroen το ταξιμέτρ χτυπά πνιχτά και μόνο οι ώρες κλαιν για τη ληστεία της ζωής, για μύθους και ιστορίες.

Φελλός των ανακλάσεων ο νους σ΄ αιχμαλωσία μεθά σ΄ ενός ακάθαρτου πετρελαίου ντεπό και στον αφρό σαπίζουνε: «λογίζομαι, αγαπώ» λέξεις φτηνές στη βάρβαρη του Τώρα εξουσία.

(Απ΄ την «Εποποιία των αγενών μετάλλων», 1934)

ΩΔΗ ΣΤΟΝ ΟΜΟΣΠΟΝΔΟ ΘΑΝΑΤΟ

Μια εποχή πως πέρασε οι γενιές πως πέρασαν Καταχτώντας δίχως οίχτο και χαρά. Καταχτώντας για την Ήττα τη μεγάλη.

Δεν υπάρχει ελπίδα δειλία καταντά η αισιοδοξία δειλία τα άτομα, τα πλήθη οι αρχηγοί — αγενείς στον εαυτό μας και στη μάζα εθελόδουλοι.

Ας κρατήσουμε το πόστο το στερνό σαν από πριν τουφεκισμένοι στρατιώτες, καλλίτερα ζωή στιγμής παρά μακρόβιοι άφωνοι γελοίοι ξοφλημένοι.

Οι γυμνές μας χρονιές μας ξεσπίτωσαν και τ΄ άχρηστο τομάρι μας ξερνάει το θάνατό του. Εμείς οι δικαιούχοι πως αφήσαμε τον διωγμό αυτό; Θα εγκαταλείψουμε λοιπόν την προσφιλή κι ανθισμένη μας γη φαλακρή, γυμνή από ένα ρυθμικό σκοπό κι από μια δίκαια πράξη;

Κληρονομιά των καιρών κι ερείπια του τώρα κυττάχτε ψηλά την τραγική ελευθερία του νεολιθικού ανθρώπου ανάμεσα στη σύγκρουση των οπλισμένων κόσμων. ʼλλοι στα περιθώρια της γιγάντιας εποχής αμύνονται σαδιστικά στο ψυχορράγημά τους. Εμείς όμως, εμείς; Ούτε λεπτό πια καθυστέρηση και βρώμιο δισταγμό: Οι χώρες μας φωνάζουνε με διάπλατα σινιάλα και οι ωκεανοί τα πλάτη τους προσφέρουν στα όνειρά μας.

Ίσως αργά, θάναι τα απίθανα κι άθλια σημάδια κοντά μας η Γη θα βρωμά ψωριασμένη, τυφλή. Οι μητροπόλεις του πνεύματος: πολτοί σάπιων σαρκών τα χώματα άνυδρα, φτωχά και μολυσμένα κι ούτε φωλιά πτηνού ή λαφιού στα πατρικά μας δάση.

Μητέρα Γη, πως θα δεχθείς εμάς που σου περιφρονήσαμε τη χθόνια φροντίδα;

Εις εαυτόν αποσύρονται οι προνοητικοί: αίσθημα και νοημοσύνη δεν δανείζεται αδύναμοι προς αρωγή, την έκβαση αναμένουν.

(Απ΄ την «Ανάρρωση», 1935)

.........................................

Γιάννης Δάλλας

Ζήσης Οικονόμου: Μια παρουσίαση

Τη Σκιάθο, ως τόπο λύτρωσης, ως πατρίδα μικρή, η οποία δεν αποκλείει την άλλη που την περικλείει και λέγεται Ελλάδα, επέλεξε ο συνομήλικος του Γιάννη Ρίτσου (γενν. 1909) ή του Γιώργου Σαραντάρη (γενν. 1908). Στα γράμματα, όπως συνηθίζουμε να λέμε, εμφανίστηκε πριν από το 1935. Ο ανθολογήσας τον θέλει ποιητή άνισο και γκουρού των νεοελληνικών γραμμάτων -το πρώτο το καταλαβαίνουμε, το δεύτερο ομολογούμε ότι όχι. Αρχαία Ελλάδα, η Μεσόγειος με την πολιτισμική της ιδιαιτερότητα, κάποια ψήγματα από το Ταό, ένας καθηλωμένος επαναστατικός λόγος είναι οι εμμονές του, όπως και ο φόβος ότι ο πλανήτης θα μεταμορφωθεί σε μια εφιαλτική οικουμενούπολη. Ο θησαυρός που βρίσκεται κρυμμένος, όταν ανακαλυφθεί δεν σημαίνει πάντοτε ότι περιέχει διαμάντια. Και ο τελευταίος εναπομείνας ποιητής από το '30 μπορεί να είναι ο τελευταίος, αλλά το έργο του δεν μας οδηγεί στην ανακάλυψή του.

ΚΡΙΤΙΚΗ

Γεννημένος το 1908 ή το 1909, ο Ζήσης Οικονόμου, που μονάζει εδώ και πολλά χρόνια στη Σκιάθο, είναι μάλλον ο τελευταίος επιζών από τους ποιητές της γενιάς του '30. Με δεκατέσσερις ποιητικές συλλογές στο ενεργητικό του (η πρώτη δημοσιεύεται το 1934 και η τελευταία έξι δεκαετίες αργότερα, το 1994), που συμπληρώνονται με δύο πεζά, δέκα τόμους δοκιμίων και έξι θεατρικά έργα (όλα μεταξύ 1938 και 1990), ο Οικονόμου έμεινε με τον έναν ή τον άλλο τρόπο στο περιθώριο των δραστηριοτήτων μιας ιδιαίτερα εξωστρεφούς γενιάς, που, ως είναι τοις πάσι γνωστό, φρόντισε τα μάλα για τη δημοσιότητα, την προβολή και την καθιέρωσή της. Τούτο, βεβαίως, από μόνο του δεν σημαίνει τίποτε σπουδαίο. Όποιος στέκει παράμερα από ένα σύνολο στο οποίο ως εξ αντικειμένου ανήκει, δεν προσπορίζεται αυτομάτως την αξία του όταν έρθει η ώρα της μεγάλης ζυγαριάς. Δεν είναι, ωστόσο, αυτή η περίπτωση του Οικονόμου.

Διαβάζοντας σήμερα τα ποιήματά του στην ανθολόγηση του Γιάννη Δάλλα, που εντάσσεται στη σειρά «Εκ νέου» των εκδόσεων «Γαβριηλίδη» (υπεύθυνος Κώστας Βούλγαρης), εύκολα αναγνωρίζουμε τόσο το ιστορικό τους βάρος όσο και την τωρινή δυναμική τους. Με ελεύθερο στίχο, που δεν υπολείπεται κατά το παραμικρό από το στίχο άλλων, ήδη αρκετά συζητημένων ποιητών της γενιάς του '30, όπως και με θεματογραφία η οποία ανανεώνεται γόνιμα και σταθερά από περίοδο σε περίοδο, ο Οικονόμου διεκδικεί δίκαια έναν όχι ευκαταφρόνητο ρόλο στη μεσοπολεμική γραμματεία μας και είναι τουλάχιστον περίεργο γιατί δεν τον έχει κατακτήσει ακόμη.

Γιατί ο παραμερισμός;

Οι συνωμοσιολογικές θεωρίες δεν έχουν καμία θέση στην ιστορία της λογοτεχνίας (όπως και σε κανέναν άλλο, νομίζω, γνωστικό ή καλλιτεχνικό κλάδο). Οι λόγοι του παραμερισμού του Οικονόμου μπορεί να ποικίλλουν: ανάγονται ενδεχομένως εν μέρει στη στάση αυστηρής απομόνωσης του ίδιου, δεν αποκλείεται, όμως, να οφείλονται (κατά ένα τμήμα και πάλι) και σε μία αδυναμία της κριτικής να αποδεχτεί και να κατανοήσει τον ούτως ή άλλως ιδιότυπο ποιητικό του κόσμο. Σκέφτομαι εν προκειμένω τον Αντρέα Καραντώνη, που δήλωνε ανοιχτά την απροθυμία του να συμπλεύσει με το αδιαπέραστο και δύσμορφο όραμα του Οικονόμου, καλώντας μάλιστα τον αναγνώστη να πράξει μαζί του το ίδιο. Τα κριτήρια, εντούτοις, είναι σχετικά. Δεν συμμεριζόταν αυτή την αποστροφή και ο Βάσος Βαρίκας, που έσπευδε με ενθουσιασμό να παινέσει την καβαφική προπαίδεια του ποιητή. Όπως κι αν έχει, δεν γίνεται υπό τις οιεσδήποτε περιστάσεις να λύσουμε από εδώ και τούτη τη στιγμή το ζήτημα. Το μόνο που προσώρας μπορούμε και επιβάλλεται να κάνουμε είναι να διαβάσουμε τον Οικονόμου με τα δικά μας μέτρα και σταθμά και αναλόγως να τον κρίνουμε. Το δείγμα, άλλωστε, το οποίο μας προσφέρει ο Δάλλας είναι ικανή μαγιά (μαζί με την εμπεριστατωμένη εισαγωγή του) για να σκεφτούμε και να αποφασίσουμε.

Ο Οικονόμου δοκιμάζει τα πρώτα του βήματα στην ποίηση με μία έντονη απαξίωση του πολιτικού και του κοινωνικού του περιβάλλοντος: ένα κρυφό νήμα διαφθοράς και παρακμής συνδέει μεταξύ τους τις πιο διαφορετικές εκδηλώσεις της καθημερινής ζωής, που υπάγονται στη βούληση μιας σκοτεινής, άτεγκτης και απρόσωπης εξουσίας. Πώς, άραγε, να οργανωθεί και να απαντήσει κανείς σ' έναν τέτοιο πανικό και ζόφο; Η λύση για τον Οικονόμου θα έρθει στη δεύτερη φάση της ποιητικής του πορείας, κατά τη διάρκεια της οποίας θα αντιτάξει στον εξαχρειωτικό πολιτισμό της τεχνολογίας το βαθιά μυστικό πνεύμα της φύσης. Πνεύμα το οποίο ο ποιητής θα οδηγήσει πέραν του χώρου και του χρόνου στην τρίτη φάση του έργου του, όπου και ο ενοραματισμός ενός είδους κοσμολογικής ισορροπίας, μακριά από την τύρβη και τη φθορά των εγκόσμιων αναγκών. Στον τελευταίο κύκλο της δουλειάς του ο Οικονόμου θα δώσει τερατώδεις διαστάσεις στην τεχνολογική απειλή, μιλώντας για το μίσος μιας «εφιαλτικής οικουμενούπολης» και απορρίπτοντας την οποιαδήποτε ελπίδα: «Κάτω απ' το φύλλωμα σιγή / σιωπή των ριζών / βρέχει, βρέχει δηλητήριο / το πουλί της νύχτας στενάζει». 'Η «Επιτάχυνση ποιανής / μηχανής ιστορικής αναμονής / ποιο χέρι και νους / αίσθημα ποιο / θωπεία που λανθάνει ανυπέρβλητα / ποια / έχει συλλάβει κι εκτελεί την τέτοια κόλασή μας;».

Μυστικισμός και λατρεία της φύσης

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως το ποιητικό σύμπαν του Οικονόμου είναι μανιχαϊκό: το Καλό και το Κακό σε μία ατελεύτητη σύγκρουση, σ' έναν διαρκή, αδιέξοδο όσο και μάταιο ανταγωνισμό. Μένω, παρ' όλα αυτά, με την εντύπωση πως τις καλύτερες ώρες του θα χρειαστεί να τις αναζητήσουμε αλλού: στη μαγική του περιπλάνηση στη φύση, όπου κυριαρχούν οι πλαστικές εικόνες και τα γαιώδη χρώματα, όπως και στην έστω και υψηλότονη μυστικιστική του έκσταση, που μοιάζει να αρδεύει υπογείως το λόγο ενός άλλου, μεταπολεμικού μοναχικού: του Δ.Π. Παπαδίτσα, που εξακολουθεί ατυχώς ώς τις μέρες μας να μην έχει συζητηθεί όσο του αξίζει.

Ερεθιστικός είναι και ο κατά Βαρίκα καβαφισμός του Οικονόμου, που ξέρει να βγάζει γνήσιες ποιητικές καταστάσεις μέσα από ποικιλότροπα ιστορικά πρόσωπα και σύμβολα. Και στοιχεία σαν αυτά αρκούν, πιστεύω, για να υποδεχτούμε τον Οικονόμου στον αιώνα μας, χωρίς παραφουσκωμένους ενθουσιασμούς, αλλά και χωρίς αδιαφορία και εύκολες παραλείψεις ή προκαταλήψεις. Σε μία εποχή κατά την οποία η φιλολογική έρευνα και η κριτική δείχνουν έτοιμες να στηρίξουν πλήθος αναθεωρήσεις θα ήταν ασυγχώρητη αβλεψία να ξεχαστεί γι' άλλη μια φορά μία φωνή με εγγενή δύναμη και ουσιαστική πρωτοτυπία.