Η Ελένη Χατζηαργύρη το γένος Γαρυφαλλίδου, ήταν Ελληνίδα ηθοποιός του θεάτρου, του κινηματογράφου και της τηλεόρασης.
Πατήστε τον παρακάτω σύνδεσμο...
Ελένη Χατζηαργύρη-Αφιέρωμα-Αρχεία της ΕΡΤ-1982
Η περίπτωση της Ελένη Χατζηαργύρη στο νεοελληνικό θέατρο του 20ού αιώνα.
Βιογραφικό και ιστορικό πλαίσιο
Η Ελένη Χατζηαργύρη (1923–2004) αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση ηθοποιού της μεταπολεμικής γενιάς, της οποίας η καλλιτεχνική ταυτότητα συγκροτήθηκε μέσα από τη συστηματική ενασχόληση με το κλασικό ρεπερτόριο και, κυρίως, με το αρχαίο ελληνικό δράμα. Γεννήθηκε στη Χαλκίδα και προερχόταν από οικογένεια μικρασιατικής καταγωγής, στοιχείο που εντάσσεται στο ευρύτερο πολιτισμικό πλαίσιο των προσφυγικών ρευμάτων του Μεσοπολέμου.
Η παρουσία της στο Εθνικό Θέατρο και το αρχαίο δράμα
Θέατρο
Ξεκίνησε την καριέρα της στο θέατρο ως φοιτήτρια, τον Νοέμβριο του 1942 και έχοντας ήδη παντρευτεί τον Κώστα Χατζηαργύρη, του οποίου το επίθετο κράτησε στην υπόλοιπη ζωή της. Πρωτομεφανίστηκε στο Θέατρο Τέχνης «Κάρολος Κουν» στο θεατρικό έργο Rosmersholm του Ιψεν (Henrik Ibsen), στο ρόλο της Rebecca West. Συνεργάστηκε με πολλούς θιάσους για να φθάσει στο Εθνικό Θέατρο, το (1950), και όπου, αργότερα, προσελήφθη ως μόνιμη πρωταγωνίστρια και παρέμεινε επί εικοσαετία (1962 - 1981). Οι θεατρικοί τύποι μέσα από τους οποίους η Ελένη Χατζηαργύρη διέπρεψε και καθιερώθηκε ως κορυφαία δραματική ηθοποιός ήταν το αρχαίο δράμα και το κλασικό ρεπερτόριο. Από τους πρώτους της ρόλους ήταν της Ιούς με τον Αλέξη Μινωτή στον Προμηθέα Δεσμώτη και της Masha στις Τρεις Αδελφές του Τσέχωφ (Anton Chekhov), το 1951, που αποτέλεσαν σταθμούς στην καριέρα της.
Το 1945, σε ηλικία 20 ετών, έπαιξε στο Κρατικό (τότε Βασιλικό) Θέατρο Βορείου Ελλάδος και την επόμενη χρονιά εντάχθηκε στο δυναμικό του θιάσου Κατερίνας Ανδρεάδη - Γιώργου Παππά, ερμηνεύοντας Μπέρναρντ Σω, Πρέσλεϋ, Lillian Hellman και Γιαλαμά. Η επιστροφή της στο Θέατρο Τέχνης «Κάρολος Κουν» σηματοδοτείται από την συμμετοχή της σε έργα Αισχύλου, Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, Ξενόπουλου. Παράλληλα συνεργάσθηκε με τους θιάσους Μανωλίδου - Παππά, Μουσούρη - Βεάκη - Παππά, Κοτοπούλη.
Τη δεκαετία του 1950 την υποδέχεται για πρώτη φορά το Εθνικό Θέατρο, όπου μοιράστηκε τη σκηνή με τον Αλέξη Μινωτή και την Κατίνα Παξινού. Στην συνέχεια δοκίμασε ποικιλία ρόλων και θεατρικών ειδών συνεργαζόμενη με τους θιάσους Νίκου Χατζίσκου, Κώστα Μουσούρη και Μίμη Φωτόπουλου. Θα παίξει Μ. Σκουλούδη, Σαίξπηρ, Δημήτρη Ψαθά, Πρίσλεϋ, Σακελλάριο - Γιαννακόπουλο, Γιαλαμά - Πρετεντέρη, Δημ. Γιαννουκάκη και Στέφ. Φωτιάδη. Το 1962 προσλαμβάνεται ως μόνιμη πρωταγωνίστρια στο Εθνικό Θέατρο όπου παραμένει μέχρι το 1981. Έπαιξε στην Ηλέκτρα του Σοφοκλή, το 1978, που ήταν το κύκνειο άσμα του δασκάλου-σκηνοθέτη Δημήτρη Ροντήρη. Το Εθνικό Θέατρο θα την ξαναδεχθεί το 1996 ως πρωταγωνίστρια στους Αστεγους της Μαριέττας Ριάλδη και στους Βρυκόλακες του Ιψεν (1997), σε σκηνοθεσία Σπ. Ευαγγελάτου.
Εκτός της μεγάλης κρατικής σκηνής, θα συμπρωταγωνιστήσει ως Αλίνα Σόλνες με τον Δημήτρη Χορν στο Αρχιμάστορας Σόλνες του Ιψεν, το 1983, και ως Άτοσσα με τον Αλέξη Μινωτή στη τραγωδία Πέρσες του Αισχύλου, το 1984. Από το 1987 συμμετείχε στο θίασο του Αμφιθέατρου του Σπ. Ευαγγελάτου, όπου η παρουσία της κορυφώθηκε με τον ρόλο της Κλυταιμνήστρας στην κατά Ευαγγελάτον ερμηνεία της τραγωδίας Ορέστεια του Αισχύλου, το 1990.
Η συνεργασία της Χατζηαργύρη με το Εθνικό Θέατρο, ιδίως κατά την περίοδο 1950–1981, αποτέλεσε τον κεντρικό άξονα της καλλιτεχνικής της διαδρομής. Υπό τη σκηνοθετική επιρροή του Δημήτρη Ροντήρη, ανέπτυξε ένα υποκριτικό ύφος βασισμένο στη λιτότητα, την αυστηρή άρθρωση του λόγου και τον έλεγχο της σωματικής έκφρασης.
Οι ερμηνείες της σε έργα του Αισχύλου, του Σοφοκλή και του Ευριπίδη καταδεικνύουν μια προσέγγιση που απομακρύνεται από τον ρητορικό στόμφο και προσεγγίζει μια μορφή εσωτερικευμένης τραγικότητας, σύμφωνης με τις αισθητικές αναζητήσεις του μεταπολεμικού ελληνικού θεάτρου.
Κινηματογράφος, τηλεόραση και διδακτική προσφορά
Η παρουσία της στον κινηματογράφο και την τηλεόραση υπήρξε περιορισμένη αλλά ποιοτικά ελεγχόμενη. Η συμμετοχή της στην ταινία Η Αγνή του Λιμανιού (1952) καταγράφεται ως χαρακτηριστικό παράδειγμα της επιλεκτικής της στάσης απέναντι στο μέσο¹⁰. Παράλληλα, η πολυετής διδακτική της δραστηριότητα σε δραματικές σχολές συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση νεότερων ηθοποιών, μεταφέροντας ένα πρότυπο πειθαρχίας και θεατρικής ηθικής¹¹.
Διδασκαλία
Επί σαράντα χρόνια ήταν καθηγήτρια σε πολλές δραματικές σχολές. Η κριτική έγραψε γι' αυτήν ότι υπηρέτησε τη θεατρική ιδέα με συνέπεια, σεμνότητα και αυτοσεβασμό. Ο Κάρολος Κουν την είχε χαρακτηρίσει δραματική ντάμα.
Διακρίσεις
Το 2001 τιμήθηκε από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωστή Στεφανόπουλο και στις 17 Μαΐου 2003, σε ειδική συνεδρία στην Μεγάλη Αίθουσα Τελετών, η Ελένη Χαρζηαργύρη ανακηρύχθηκε επίτιμος διδάκτωρ του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Επίσης, ο Δήμος Χαλκιδέων την ετίμησε με έκθεση φωτογραφίας της Ε. Χατζηαργύρη από το θέατρο και τον κινηματογράφο και, σε ειδική τελετή το Σάββατο 19 Ιουλίου 2003, με ομιλία από τη δημοσιογράφο Ροζίτα Σώκου με θέμα «Η προσφορά της Ε. Χατζηαργύρη στο Ελληνικό Θέατρο και τον Κινηματογράφο».
Προσωπική ζωή
Το 1942, μέσω του Κουν, γνώρισε και παντρεύτηκε τον χρηματοδότη της ίδρυσης του Θεάτρου Τέχνης και αργότερα πεζογράφο Κώστα Χατζηαργύρη και μαζί του απέκτησε ένα γιο, τον Δημοσθένη Χατζηαργύρη. Εγγονή της είναι η επίσης ηθοποιός Σάννυ Χατζηαργύρη. Η διάρκεια του γάμου της ήταν σύντομη (1942-1946). Αργότερα συνδέθηκε επαγγελματικά (στο θέατρο και τον κινηματογράφο), αλλά και συναισθηματικά με τον επίσης ηθοποιό του κλασικού ρεπερτορίου Νίκο Τζόγια. Το 1966 παντρεύτηκε τον επιχειρηματία Νίκο Λίβα που πέθανε το 1982. Ύστερα από σύντομη νόσηση με καρκίνο, η Ελένη Χατζηαργύρη πέθανε στην Αθήνα και κηδεύτηκε στο Α' Νεκροταφείο Αθηνών.
Συμπεράσματα
Η Ελένη Χατζηαργύρη συνιστά πρότυπο ηθοποιού της οποίας η σημασία έγκειται στη διάρκεια, τη συνέπεια και τη βαθιά προσήλωση στην τέχνη της υποκριτικής. Η μελέτη της περίπτωσής της συμβάλλει ουσιαστικά στην κατανόηση της εξέλιξης του ελληνικού θεάτρου κατά τον 20ό αιώνα και της σχέσης παράδοσης και νεωτερικότητας.
Παράρτημα: Συνοπτική εργογραφία
Θέατρο (ενδεικτικά):
1942 Ρόσμερσχολμ — Ίψεν
1950–1981 Εθνικό Θέατρο
Πέρσες — Άτοσσα
Προμηθέας Δεσμώτης — Ιώ
Ορέστεια — Κλυταιμνήστρα
Τρεις Αδελφές — Μάσα
Κινηματογράφος:
1952 Η Αγνή του Λιμανιού — σκην. Γ. Τζαβέλλας
Τηλεόραση:
1990s Περί Ανέμων και Υδάτων
Επιλεγμένη Βιβλιογραφία
Carlson, Marvin. Theories of the Theatre. Cornell University Press.
Esslin, Martin. Theatre of the Absurd. Penguin.
Κουν, Κάρολος. Το Θέατρο Τέχνης και η εποχή του.
Πούχνερ, Walter. Θέατρο και Ιστορία στην Ελλάδα του 20ού αιώνα.
Ροντήρης, Δημήτρης. Σκέψεις για το αρχαίο δράμα.
Σιδέρης, Γιώργος. Ιστορία του Νεοελληνικού Θεάτρου.
Αρχεία Εθνικού Θεάτρου (έντυπα προγραμμάτων και παραστάσεων).
.jpeg)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου