Πυθίων ο Χαλκιδεύς (3ος αιώνας π.χ.): Αρχιτέκτων - Χαλκίδα

 

Γράφει ο Ιστορικός και Αρχαιολόγος Επαμεινώνδας Βρανόπουλος στο βιβλίο του "Ιστορία της Εύβοιας"(1) " ο Χαλκιδεύς αρχιτέκτων Πυθίων, γιος του Σάτυρου εργάστηκε στους Δελφούς σε κατασκευή ναού το 274 π.χ. " 

Τεκμηρίωση:

Η πληροφορία ότι «ο Χαλκιδεύς αρχιτέκτων Πυθίων, γιος του Σάτυρου, εργάστηκε στους Δελφούς σε κατασκευή ναού το 274 π.Χ.» χρειάζεται προσεκτική αξιολόγηση με βάση τις διαθέσιμες επιγραφικές και ιστορικές πηγές. Στις επιγραφές του ιερού των Delphi σώζονται χιλιάδες ονόματα προσώπων που συνδέθηκαν με τη διοίκηση, τις θρησκευτικές τελετές ή τις νομικές πράξεις του ιερού. Οι περισσότερες επιγραφές καταγράφουν τα πρόσωπα με τη μορφή όνομα – πατρώνυμο – εθνικό, δηλαδή την πόλη καταγωγής. Σε αυτό το επιγραφικό υλικό εμφανίζεται πράγματι το όνομα:

Πυθίων Σατύρου Χαλκιδεύς

Η διατύπωση αυτή σημαίνει απλώς: «Πυθίων, γιος του Σάτυρου, από τη Χαλκίδα». Η παρουσία του ονόματος σε δελφική επιγραφή δείχνει ότι υπήρξε πρόσωπο από τη Χαλκίδα που βρέθηκε στους Δελφούς κατά την ελληνιστική περίοδο. Οι περισσότερες επιγραφές αυτού του τύπου χρονολογούνται στον 3ο αιώνα π.Χ., εποχή κατά την οποία το ιερό γνώριζε σημαντική δραστηριότητα και προσέλκυε ανθρώπους από πολλές ελληνικές πόλεις.
Ωστόσο, οι επιγραφές στις οποίες εμφανίζεται το όνομα δεν αναφέρουν ρητά επάγγελμα. Δεν έχει εντοπιστεί μέχρι σήμερα κείμενο που να χαρακτηρίζει τον Πυθίωνα με τον τίτλο ἀρχιτέκτων ούτε να τον συνδέει σαφώς με συγκεκριμένο οικοδομικό έργο ή με την κατασκευή ναού. Είναι πιθανό το όνομα να εμφανίζεται σε επιγραφή διοικητικού χαρακτήρα, σε κατάλογο μαρτύρων ή σε πράξη που σχετίζεται με το ιερό. Σε τέτοιες επιγραφές καταγράφονται συχνά πολίτες από πολλές πόλεις χωρίς να δηλώνεται η ιδιότητά τους.
Η αναφορά ότι ήταν «αρχιτέκτων» και ότι εργάστηκε σε κατασκευή ναού το 274 π.Χ. προέρχεται από νεότερη ιστοριογραφία, συγκεκριμένα από το έργο του ιστορικού και αρχαιολόγου Επαμεινώνδα Βρανόπουλου (Ιστορία της Εύβοιας, Β΄ έκδοση 2000). Η πληροφορία αυτή πιθανόν βασίζεται σε ερμηνεία του επιγραφικού υλικού ή σε παλαιότερη βιβλιογραφική υπόθεση, αλλά δεν έχει μέχρι στιγμής επιβεβαιωθεί άμεσα από δημοσιευμένη επιγραφή που να διασώζει την ιδιότητα του αρχιτέκτονα.
Συνεπώς, τα στοιχεία που μπορούν να θεωρηθούν ασφαλή είναι τα εξής: υπήρξε πρόσωπο με το όνομα Πυθίων Σατύρου Χαλκιδεύς, καταγόμενο από τη Χαλκίδα, το οποίο εμφανίζεται σε επιγραφικό υλικό των Δελφών και πρέπει να έζησε κατά τον 3ο αιώνα π.Χ.. Η ιδιότητα του αρχιτέκτονα και η συγκεκριμένη σύνδεση με οικοδομικό έργο του ιερού παραμένουν πιθανές αλλά όχι αποδεδειγμένες από τις διαθέσιμες επιγραφικές πηγές.

Η προσπάθεια για τεκμηρίωση έγινε με την βοήθεια της Τ.Ν.