Βίων ο Βορυσθενίτης (325-250 π.χ.): Φιλόσοφος κυνικός - Αποικία Ευξείνου Ολβία, Χαλκίδα

Γεννήθηκε στις βόρειες ακτές της Μαύρης Θάλασσας, στην Ολβία Ποντική.
Ονομάστηκε «Βορυσθενίτης» επειδή καταγόταν από την περιοχή του ποταμού Βορυσθένη (ο σημερινός Δνείπερος ποταμός), στην περιοχή της σημερινής νοτιοδυτικής Ουκρανίας.Ήταν ο γιος ενός απελεύθερου δούλου και μιας πόρνης.

Ταραχώδης Ζωή: Η ιστορία του είναι εντυπωσιακή: ο πατέρας του ήταν απελεύθερος έμπορος παστών ψαριών. Λόγω παράβασης του πατέρα του, ο Βίων και όλη η οικογένειά του πουλήθηκαν ως δούλοι. Ο Βίων κατέληξε σε έναν ρήτορα, ο οποίος τον απελευθέρωσε και του άφησε την περιουσία του, την οποία ο Βίων ξόδεψε πριν στραφεί στη φιλοσοφία.
Φιλοσοφία (Κυνισμός): Μαθήτευσε κοντά στον Κράτητα (τον γνωστό κυνικό φιλόσοφο) και αργότερα κοντά σε ακαδημαϊκούς και περιπατητικούς φιλοσόφους. Αν και κυνικός, η φιλοσοφία του δεν ήταν αυστηρά ασκητική, αλλά επικεντρωνόταν στη διδασκαλία μέσω της διατριβής (σύντομες, λαϊκές, ηθικές ομιλίες), συνδυάζοντας το σοβαρό με το γελοίο (σπουδαιογέλοιο).
Χαρακτήρας: Έγινε διάσημος για το καυστικό του χιούμορ, την εξυπνάδα του, τη σάτιρα κατά των ματαιοδοξιών και την υποστήριξη της απλής ζωής. Τα αποφθέγματά του επικεντρώνονταν στο άγχος, τις επιθυμίες και τη στεναχώρια.
Αν η φράση "Βίωσα τον Βορυσθενίτη" σημαίνει ότι μελετήσατε ή "ζήσατε" τη φιλοσοφία του, τότε αναφέρεστε σε έναν άνθρωπο που ξεκίνησε από τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα (δούλος) και έφτασε να συμβουλεύει βασιλείς, όπως ο Αντίγονος Γονατάς.

Το σατιρικό έργο του «Διατριβαί» το μιμήθηκε ο Ρωμαίος ποιητής Οράτιος. Επίσης από εκεί προήλθε η ιδεολογία της Διατριβής των Κυνικών που πέρασε και στη Χριστιανική Ηθική.

Γνωμικά που του αποδίδονται:

1. Εύκολος η εις άδου οδός· καταμύοντας γουν απιέναι.

Εύκολος είναι ο δρόμος προς τον Άδη· πας εκεί με κλειστά τα μάτια.

2. Αστειεύθητι μόνον ίσοις σου.

Να αστειεύεσαι μόνο με ίσους σου.

3. Τα χρήματα τοις πλουσίοις η τύχη ου δεδώρηται, αλλά δεδάνικεν.

" Η τύχη δεν έχει χαρίσει (ου δεδώρηται) τα πλούτη στους πλουσίους, αλλά τους τα έχει δανείσει (αλλά δεδάνικεν)." Υπογραμμίζει την παροδικότητα του πλούτου και την αστάθεια της τύχης.

4. Μη δειν ονειδίζειν το γήρας, εις ό πάντες ευχόμεθα ελθείν.

"Δεν πρέπει να περιφρονούμε ή να κατηγορούμε τα γηρατειά, αφού όλοι ευχόμαστε να φτάσουμε σε αυτά"

5.Βίων την παιδείαν έλεγεν ιερόν άσυλον.

"Η παιδεία (η μόρφωση και η καλλιέργεια) αποτελεί ένα ιερό καταφύγιο."  Η φράση τονίζει ότι η γνώση προσφέρει προστασία, σιγουριά και πνευματική ασφάλεια, ανάλογη με αυτή που παρείχαν οι ναοί στους καταδιωκόμενους.

Σημαίνει ότι η μόρφωση και η καλλιέργεια του πνεύματος αποτελούν το μοναδικό ιερό καταφύγιο του ανθρώπου, προσφέροντας προστασία και ελευθερία που δεν μπορούν να παραβιαστούν από εξωτερικές αντιξοότητες ή την τύχη.

Ανάλυση της Φράσης

Παιδεία: Για τον Βίωνα, η παιδεία δεν είναι απλή συσσώρευση γνώσεων, αλλά η ηθική και πνευματική θωράκιση που επιτρέπει στο άτομο να παραμένει αυτόνομο.
Ιερόν Άσυλον: Στην αρχαιότητα, το άσυλο ήταν ένας ιερός τόπος (συνήθως ναός) όπου όποιος κατέφευγε ήταν προστατευμένος από κάθε δίωξη. Χαρακτηρίζοντας την παιδεία ως «άσυλο», ο Βίων τονίζει ότι ο μορφωμένος άνθρωπος έχει ένα εσωτερικό φρούριο απέναντι στα δεινά της ζωής.
Πλαίσιο και Φιλοσοφία
Ο Βίων, όντας ένας «άτυπος» Κυνικός με επιρροές από τους Κυρηναϊκούς, πίστευε στην προσαρμοστικότητα. Η παιδεία είναι το μέσο που επιτρέπει στον άνθρωπο να:
Διαχειρίζεται με αξιοπρέπεια τόσο την πλούτη όσο και τη φτώχεια.
Απελευθερώνεται από τον φόβο και τις προλήψεις.
Βρίσκει γαλήνη στον εαυτό του, ανεξάρτητα από το κοινωνικό περιβάλλον. 

6. Ως νέος μεν ων τους άνδρας απάγοι των γυναικών, νεανίσκος δε γενόμενος τας γυναίκας των ανδρών.

Όταν ήταν πιο μικρός έκλεβε του άντρες από τις γυναίκες τους, και όταν έγινε νέος έκλεβε τις γυναίκες από τους άντρες τους.
(«τον Αλκιβιάδην μεμφόμενος...»)

7.Βίων έλεγε την δόξαν είναι μητέρα των αγαθών

" Η δόξα (φήμη/υπόληψη) είναι η «μητέρα των αγαθών» (ή των καλών πραγμάτων). Η φράση αυτή, αναφερόμενη από τον Διογένη Λαέρτιο, τονίζει τη σημασία της δημόσιας αναγνώρισης και της καλής φήμης ως πηγή ή κινητήριο δύναμη για την απόκτηση ευεργετημάτων.

8. Βίων προς πλούσιον μικρολόγον, «ουχ ούτος,» έφη, «την ουσίαν κέκτηται, αλλ' η ουσία τούτον.»

Η φράση σημαίνει:
«Δεν κατέχει αυτός την περιουσία, αλλά η περιουσία αυτόν».

Η ερμηνεία του αποφθέγματος:

Οικειοποίηση από το χρήμα: Ο Βίων παρατηρεί ότι ο άνθρωπος αυτός δεν χρησιμοποιεί τα πλούτη του για να ζήσει καλύτερα ή να βοηθήσει, αλλά ζει ο ίδιος ως «δούλος» της περιουσίας του.
Φόβος απώλειας: Ο μικρολόγος φοβάται να ξοδέψει, με αποτέλεσμα τα πλούτη να καθορίζουν τη ζωή του, τις σκέψεις του και τις κινήσεις του, αντί να είναι εκείνος ο κύριος του εαυτού του.
Η ουσία της ευτυχίας: Το ρητό αποτελεί μια κριτική στον υλισμό. Δείχνει ότι ο πραγματικός πλούτος δεν είναι η συσσώρευση αγαθών, αλλά η ικανότητα να τα αξιοποιείς χωρίς να εξαρτάσαι από αυτά.
Είναι ένα διαχρονικό σχόλιο για την τσιγκουνιά και την ψυχολογία του πλούτου.

9. Βίων ερωτηθείς ποτε τις μάλλον αγωνιά, έφη, «ο τα μέγιστα βουλόμενος ευημερείν.»

«Όταν κάποτε ρώτησαν τον Βίωνα ποιος αγωνιά (υποφέρει από άγχος) περισσότερο, απάντησε: "Αυτός που επιθυμεί να ευημερεί (να πετυχαίνει) τα μέγιστα."»

Ερμηνεία:

Ο Βίων, με την κυνική του θεώρηση, επισημαίνει ότι το άγχος είναι άμεσα συνδεδεμένο με τις υψηλές προσδοκίες και την επιδίωξη μεγάλων επιτυχιών. Όσο περισσότερα επιθυμεί κάποιος, τόσο περισσότερο φοβάται μήπως τα χάσει, με αποτέλεσμα να ζει με διαρκή αγωνία.
Αγωνιά: Σημαίνει υποφέρει, έχει άγχος, ταράζεται.
Τα μέγιστα βουλόμενος ευημερείν: Αυτός που θέλει να τα έχει όλα τέλεια ή να πετύχει τη μέγιστη δυνατή ευτυχία/πλούτο.
Το ρητό αποτελεί μια διαχρονική κριτική στην υπερβολική φιλοδοξία και την προσκόλληση στα υλικά αγαθά, υπονοώντας ότι η ηρεμία βρίσκεται στη μετριοπάθεια και όχι στην επιδίωξη του «μέγιστου».

10. Βίων καταγελάστους έλεγεν τους σπουδάζοντας περί τον πλούτον, όν τύχη μεν παρέχει, ανελευθερία δε φυλάττει, χρηστότης δε αφαιρείται.

Ο Βίων υποστηρίζει ότι ο πλούτος είναι γελοίος γιατί έρχεται τυχαία (τύχη), διατηρείται με τσιγκουνιά/δουλοπρέπεια (ανελευθερία) και φεύγει με την καλοσύνη/γενναιοδωρία (χρηστότης).

Ανάλυση του ρητού:

«Βίων καταγελάστους έλεγεν τους σπουδάζοντας περί τον πλούτον»: Ο Βίων θεωρούσε αξιοθρήνητους/γελοίους εκείνους που αφιερώνουν τη ζωή τους στην απόκτηση πλούτου.
«όν τύχη μεν παρέχει»: Ο πλούτος συχνά αποκτάται κατά τύχη, χωρίς αξία.
«ανελευθερία δε φυλάττει»: Για να διατηρήσει κάποιος τα πλούτη του, πρέπει να γίνει ανελεύθερος (τσιγκούνης, δουλικός).
«χρηστότης δε αφαιρείται»: Ο πλούτος χάνεται όταν κάποιος είναι καλός, γενναιόδωρος και ηθικός.
Συνολικά, το ρητό επισημαίνει την ματαιότητα του πλούτου, καθώς η απόκτησή του δεν εξαρτάται από την αρετή και η διατήρησή του απαιτεί την απώλεια της ελευθερίας.

11. Ο αυτός την μεν φρόνησιν έφη παντοπώλιον είναι των αγαθών, την δε σωφροσύνην στρατουργίαν.

Σύμφωνα με τη ρήση:

Η φρόνηση (σύνεση) χαρακτηρίζεται ως παντοπώλιον των αγαθών, δηλαδή το «κατάστημα» ή ο χώρος όπου συγκεντρώνονται όλα τα καλά και οι αρετές.

Η σωφροσύνη (αυτοσυγκράτηση) χαρακτηρίζεται ως στρατουργία (στρατηγία), δηλαδή η δύναμη που διοικεί, οργανώνει και θέτει σε τάξη τα «εφόδια» της φρόνησης, ώστε να επιτευχθεί ο στόχος της ευδαιμονίας.

Με απλά λόγια, ο Βίων θεωρούσε ότι η φρόνηση μας προμηθεύει με τις αξίες, αλλά η σωφροσύνη είναι εκείνη που τις «διοικεί» σωστά στην πράξη.

.................................................................................................

Συμπέρασμα: Το σχολείο που τελειώσαμε όλοι, αυτό το προϊόν που μας προσέφερε το κράτος, ήταν σκουληκιασμένο, για πέταμα... 12 χαμένα χρόνια.