Βίων ο Βορυσθενίτης (325-250 π.χ.): Φιλόσοφος κυνικός - Αποικία Ευξείνου Ολβία, Χαλκίδα

Βίων ο Βορυσθενίτης (325-250 π.χ.)
Φιλόσοφος κυνικός 
Αποικία Ευξείνου Ολβία, Χαλκίδα

Βίων ο Βορυσθενίτης (325-250 π.χ.): Φιλόσοφος κυνικός - Αποικία Ευξείνου Ολβία, Χαλκίδα

Γεννήθηκε στις βόρειες ακτές της Μαύρης Θάλασσας, στην Ολβία Ποντική.
Ονομάστηκε «Βορυσθενίτης» επειδή καταγόταν από την περιοχή του ποταμού Βορυσθένη (ο σημερινός Δνείπερος ποταμός), στην περιοχή της σημερινής νοτιοδυτικής Ουκρανίας.Ήταν ο γιος ενός απελεύθερου δούλου και μιας πόρνης.

Ταραχώδης Ζωή: Η ιστορία του είναι εντυπωσιακή: ο πατέρας του ήταν απελεύθερος έμπορος παστών ψαριών. Λόγω παράβασης του πατέρα του, ο Βίων και όλη η οικογένειά του πουλήθηκαν ως δούλοι. Ο Βίων κατέληξε σε έναν ρήτορα, ο οποίος τον απελευθέρωσε και του άφησε την περιουσία του, την οποία ο Βίων ξόδεψε πριν στραφεί στη φιλοσοφία.
Φιλοσοφία (Κυνισμός): Μαθήτευσε κοντά στον Κράτητα (τον γνωστό κυνικό φιλόσοφο) και αργότερα κοντά σε ακαδημαϊκούς και περιπατητικούς φιλοσόφους. Αν και κυνικός, η φιλοσοφία του δεν ήταν αυστηρά ασκητική, αλλά επικεντρωνόταν στη διδασκαλία μέσω της διατριβής (σύντομες, λαϊκές, ηθικές ομιλίες), συνδυάζοντας το σοβαρό με το γελοίο (σπουδαιογέλοιο).
Χαρακτήρας: Έγινε διάσημος για το καυστικό του χιούμορ, την εξυπνάδα του, τη σάτιρα κατά των ματαιοδοξιών και την υποστήριξη της απλής ζωής. Τα αποφθέγματά του επικεντρώνονταν στο άγχος, τις επιθυμίες και τη στεναχώρια.
Αν η φράση "Βίωσα τον Βορυσθενίτη" σημαίνει ότι μελετήσατε ή "ζήσατε" τη φιλοσοφία του, τότε αναφέρεστε σε έναν άνθρωπο που ξεκίνησε από τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα (δούλος) και έφτασε να συμβουλεύει βασιλείς, όπως ο Αντίγονος Γονατάς.

Το σατιρικό έργο του «Διατριβαί» το μιμήθηκε ο Ρωμαίος ποιητής Οράτιος. Επίσης από εκεί προήλθε η ιδεολογία της Διατριβής των Κυνικών που πέρασε και στη Χριστιανική Ηθική.

Γνωμικά που του αποδίδονται:

1. Εύκολος η εις άδου οδός· καταμύοντας γουν απιέναι.

Εύκολος είναι ο δρόμος προς τον Άδη· πας εκεί με κλειστά τα μάτια.

2. Αστειεύθητι μόνον ίσοις σου.

Να αστειεύεσαι μόνο με ίσους σου.

3. Τα χρήματα τοις πλουσίοις η τύχη ου δεδώρηται, αλλά δεδάνικεν.

" Η τύχη δεν έχει χαρίσει (ου δεδώρηται) τα πλούτη στους πλουσίους, αλλά τους τα έχει δανείσει (αλλά δεδάνικεν)." Υπογραμμίζει την παροδικότητα του πλούτου και την αστάθεια της τύχης.

4. Μη δειν ονειδίζειν το γήρας, εις ό πάντες ευχόμεθα ελθείν.

"Δεν πρέπει να περιφρονούμε ή να κατηγορούμε τα γηρατειά, αφού όλοι ευχόμαστε να φτάσουμε σε αυτά"

5.Βίων την παιδείαν έλεγεν ιερόν άσυλον.

"Η παιδεία (η μόρφωση και η καλλιέργεια) αποτελεί ένα ιερό καταφύγιο."  Η φράση τονίζει ότι η γνώση προσφέρει προστασία, σιγουριά και πνευματική ασφάλεια, ανάλογη με αυτή που παρείχαν οι ναοί στους καταδιωκόμενους.

Σημαίνει ότι η μόρφωση και η καλλιέργεια του πνεύματος αποτελούν το μοναδικό ιερό καταφύγιο του ανθρώπου, προσφέροντας προστασία και ελευθερία που δεν μπορούν να παραβιαστούν από εξωτερικές αντιξοότητες ή την τύχη.

Ανάλυση της Φράσης

Παιδεία: Για τον Βίωνα, η παιδεία δεν είναι απλή συσσώρευση γνώσεων, αλλά η ηθική και πνευματική θωράκιση που επιτρέπει στο άτομο να παραμένει αυτόνομο.
Ιερόν Άσυλον: Στην αρχαιότητα, το άσυλο ήταν ένας ιερός τόπος (συνήθως ναός) όπου όποιος κατέφευγε ήταν προστατευμένος από κάθε δίωξη. Χαρακτηρίζοντας την παιδεία ως «άσυλο», ο Βίων τονίζει ότι ο μορφωμένος άνθρωπος έχει ένα εσωτερικό φρούριο απέναντι στα δεινά της ζωής.
Πλαίσιο και Φιλοσοφία
Ο Βίων, όντας ένας «άτυπος» Κυνικός με επιρροές από τους Κυρηναϊκούς, πίστευε στην προσαρμοστικότητα. Η παιδεία είναι το μέσο που επιτρέπει στον άνθρωπο να:
Διαχειρίζεται με αξιοπρέπεια τόσο την πλούτη όσο και τη φτώχεια.
Απελευθερώνεται από τον φόβο και τις προλήψεις.
Βρίσκει γαλήνη στον εαυτό του, ανεξάρτητα από το κοινωνικό περιβάλλον. 

6. Ως νέος μεν ων τους άνδρας απάγοι των γυναικών, νεανίσκος δε γενόμενος τας γυναίκας των ανδρών.

Όταν ήταν πιο μικρός έκλεβε του άντρες από τις γυναίκες τους, και όταν έγινε νέος έκλεβε τις γυναίκες από τους άντρες τους.
(«τον Αλκιβιάδην μεμφόμενος...»)

7.Βίων έλεγε την δόξαν είναι μητέρα των αγαθών

" Η δόξα (φήμη/υπόληψη) είναι η «μητέρα των αγαθών» (ή των καλών πραγμάτων). Η φράση αυτή, αναφερόμενη από τον Διογένη Λαέρτιο, τονίζει τη σημασία της δημόσιας αναγνώρισης και της καλής φήμης ως πηγή ή κινητήριο δύναμη για την απόκτηση ευεργετημάτων.

8. Βίων προς πλούσιον μικρολόγον, «ουχ ούτος,» έφη, «την ουσίαν κέκτηται, αλλ' η ουσία τούτον.»

Η φράση σημαίνει:
«Δεν κατέχει αυτός την περιουσία, αλλά η περιουσία αυτόν».

Η ερμηνεία του αποφθέγματος:

Οικειοποίηση από το χρήμα: Ο Βίων παρατηρεί ότι ο άνθρωπος αυτός δεν χρησιμοποιεί τα πλούτη του για να ζήσει καλύτερα ή να βοηθήσει, αλλά ζει ο ίδιος ως «δούλος» της περιουσίας του.
Φόβος απώλειας: Ο μικρολόγος φοβάται να ξοδέψει, με αποτέλεσμα τα πλούτη να καθορίζουν τη ζωή του, τις σκέψεις του και τις κινήσεις του, αντί να είναι εκείνος ο κύριος του εαυτού του.
Η ουσία της ευτυχίας: Το ρητό αποτελεί μια κριτική στον υλισμό. Δείχνει ότι ο πραγματικός πλούτος δεν είναι η συσσώρευση αγαθών, αλλά η ικανότητα να τα αξιοποιείς χωρίς να εξαρτάσαι από αυτά.
Είναι ένα διαχρονικό σχόλιο για την τσιγκουνιά και την ψυχολογία του πλούτου.

9. Βίων ερωτηθείς ποτε τις μάλλον αγωνιά, έφη, «ο τα μέγιστα βουλόμενος ευημερείν.»

«Όταν κάποτε ρώτησαν τον Βίωνα ποιος αγωνιά (υποφέρει από άγχος) περισσότερο, απάντησε: "Αυτός που επιθυμεί να ευημερεί (να πετυχαίνει) τα μέγιστα."»

Ερμηνεία:

Ο Βίων, με την κυνική του θεώρηση, επισημαίνει ότι το άγχος είναι άμεσα συνδεδεμένο με τις υψηλές προσδοκίες και την επιδίωξη μεγάλων επιτυχιών. Όσο περισσότερα επιθυμεί κάποιος, τόσο περισσότερο φοβάται μήπως τα χάσει, με αποτέλεσμα να ζει με διαρκή αγωνία.
Αγωνιά: Σημαίνει υποφέρει, έχει άγχος, ταράζεται.
Τα μέγιστα βουλόμενος ευημερείν: Αυτός που θέλει να τα έχει όλα τέλεια ή να πετύχει τη μέγιστη δυνατή ευτυχία/πλούτο.
Το ρητό αποτελεί μια διαχρονική κριτική στην υπερβολική φιλοδοξία και την προσκόλληση στα υλικά αγαθά, υπονοώντας ότι η ηρεμία βρίσκεται στη μετριοπάθεια και όχι στην επιδίωξη του «μέγιστου».

10. Βίων καταγελάστους έλεγεν τους σπουδάζοντας περί τον πλούτον, όν τύχη μεν παρέχει, ανελευθερία δε φυλάττει, χρηστότης δε αφαιρείται.

Ο Βίων υποστηρίζει ότι ο πλούτος είναι γελοίος γιατί έρχεται τυχαία (τύχη), διατηρείται με τσιγκουνιά/δουλοπρέπεια (ανελευθερία) και φεύγει με την καλοσύνη/γενναιοδωρία (χρηστότης).

Ανάλυση του ρητού:

«Βίων καταγελάστους έλεγεν τους σπουδάζοντας περί τον πλούτον»: Ο Βίων θεωρούσε αξιοθρήνητους/γελοίους εκείνους που αφιερώνουν τη ζωή τους στην απόκτηση πλούτου.
«όν τύχη μεν παρέχει»: Ο πλούτος συχνά αποκτάται κατά τύχη, χωρίς αξία.
«ανελευθερία δε φυλάττει»: Για να διατηρήσει κάποιος τα πλούτη του, πρέπει να γίνει ανελεύθερος (τσιγκούνης, δουλικός).
«χρηστότης δε αφαιρείται»: Ο πλούτος χάνεται όταν κάποιος είναι καλός, γενναιόδωρος και ηθικός.
Συνολικά, το ρητό επισημαίνει την ματαιότητα του πλούτου, καθώς η απόκτησή του δεν εξαρτάται από την αρετή και η διατήρησή του απαιτεί την απώλεια της ελευθερίας.

11. Ο αυτός την μεν φρόνησιν έφη παντοπώλιον είναι των αγαθών, την δε σωφροσύνην στρατουργίαν.

Σύμφωνα με τη ρήση:

Η φρόνηση (σύνεση) χαρακτηρίζεται ως παντοπώλιον των αγαθών, δηλαδή το «κατάστημα» ή ο χώρος όπου συγκεντρώνονται όλα τα καλά και οι αρετές.

Η σωφροσύνη (αυτοσυγκράτηση) χαρακτηρίζεται ως στρατουργία (στρατηγία), δηλαδή η δύναμη που διοικεί, οργανώνει και θέτει σε τάξη τα «εφόδια» της φρόνησης, ώστε να επιτευχθεί ο στόχος της ευδαιμονίας.

Με απλά λόγια, ο Βίων θεωρούσε ότι η φρόνηση μας προμηθεύει με τις αξίες, αλλά η σωφροσύνη είναι εκείνη που τις «διοικεί» σωστά στην πράξη.

.................................................................................................

Συμπέρασμα: Το σχολείο που τελειώσαμε όλοι, αυτό το προϊόν που μας προσέφερε το κράτος, ήταν σκουληκιασμένο, για πέταμα... 12 χαμένα χρόνια.

Ευφραίος εξ Ωρεών ( 4ος αιώνας π.Χ.) Θάνατος Δεκαετία του 340 π.Χ : Φιλόσοφος - Ωρεοί

Ευφραίος εξ Ωρεών
( 4ος αιώνας π.Χ.) Θάνατος Δεκαετία του 340 π.Χ)
  Φιλόσοφος - Ωρεοί

Φιλόσοφος από τον Ωρεό, που έζησε τον 4ο αιώνα π.κ.χ. Έζησε και στην Αθήνα, ως μαθητής στην Ακαδημία του Πλάτωνα.

Με τη μεσολάβηση του Πλάτωνα προσλήφθηκε ως πολιτικός σύμβουλος του βασιλιά της Μακεδονίας Περδίκα Γ΄, ασκώντας μεγάλη επίδραση πάνω του. Με την άνοδο του Φιλίππου Β΄ στο θρόνο της Μακεδονίας, έχασε τη θέση του. Επέστρεψε στην πατρίδα του και ασχολήθηκε με την πολιτική. Τέθηκε επικεφαλής της αντιφιλιππικής παράταξης και αγωνίστηκε για την ανεξαρτησία της Ελλάδας.

 Ανέλαβε αρμοστής των Αθηναίων και στρατηγός των δημοκρατικών στον Ωρεό. Κατηγόρησε στην Αθήνα το Φιλιστίδη και τους ομοίους του οπαδούς ως προδότες, αλλά δεν τον άκουγαν. Πράγματι, το 343 π.κ.χ. οι φιλιππίζοντες ολιγαρχικοί ηγέτες του Ωρεού Φιλιστίδης, Θόας, Σωκράτης, Αγαπαίος και ο Ευβοεύς Μένιππος, με τη βοήθεια του Φιλίππου και με άφθονο χρυσό, ανέτρεψαν τη δημοκρατία, εγκαθίδρυσαν ολιγαρχικό πολίτευμα και φυλάκισαν τον Ευφραίο με την κατηγορία ότι αναστατώνει την πόλη.

Ένα χρόνο αργότερα, με προδοτικό πραξικόπημα, εγκαθιδρύθηκε μακεδονική φρουρά στην πόλη, με το στρατηγό Παρμενίωνα. Ο Ευφραίος είτε αυτοκτόνησε στη φυλακή για να αποφύγει την έχθρα του Φιλίππου, είτε θανατώθηκε κατά διαταγή του Παρμενίωνα. Από τους δημοκρατικούς πολίτες του Ωρεού, συνεργάτες του Ευφραίου, άλλοι εξορίστηκαν, άλλοι φυλακίστηκαν και άλλοι σκοτώθηκαν.

Το κείμενο από : Η ΤΕΧΝΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

Μάνος Φαλτάϊτς (1938-2012) : Συγγραφέας, Φιλόσοφος, Ζωγράφος, Ιδρυτής του ομώνυμου Μουσείου - Σκύρος

Ένας μεγάλος Έλληνας ευπατρίδης!

Πατήστε τους παρακάτω συνδέσμους....

Το μουσείο του ζεύγους Φαλτάϊτς

Μάνος Φαλτάιτς

Ο τράγος του Στούμπου-Μάνου Φαλτάϊτς

Εγκαίνια Έκθεσις Φαλτάϊτς 2012 (Εθνική Βιβλιοθήκη)

Τα τέσσερα χρώματα 

Διαλέξαμε τους τέσσερις ποδηρείς χιτώνες

να μετρήσουμε

με τα ρίγη που θάφερνε ο καθείς,

την ερωτική τους τη δύναμη.

Ποιο χρώμα φέρνει ηδονή πιότερη

και σύγκορμο τρέμουλο, πόθο και πάθος;

Ο άσπρος, ο μαύρος, ο πορφυρός ή ο γαλάζιος

με τα χρυσά κορδόνια

που πέφτουν στη ζερβιά μασχάλη

και δένουν τη μέση σαν ηλιοστέφανο;

Ποιο χρώμα είναι ερωτικότερο απ' τ' αλλά;

Έλα, μπρος να μετρήσουμε τη δύναμή τους

φορώντας πάνω μας τους ποδηρείς χιτώνες

που ν' εργαλεία μαγικά

και βγάζουν στο φανέρωμα

σκέψεις κι ορμές φυλαγμένες καλά,

για την ώρα που θα γίνει το ξέσπασμα

και καθαρίζουν τις ψυχές

και λευτερώνουν το πνεύμα

καθώς σκεπάζουν το γυμνό κορμί

που ξέρει να μιλά

και θέλει να λυτρώνεται

με χάδια

γεμάτα βία κι ύστερα πάλι απαλά.

Μνημοσύνη

Αθάνατο είν’ τ’ όνομα,

όσο κρατά το πέρασμα σου στη ζωή

και μνημονεύεται μ’αγάπη

και θαυμασμό

και σεβασμό.

Και γίνετε επίκληση του πνεύματος,

να ‘ρθει αντάμα με τους ζωντανούς

για να τους οδηγήσει στη σωστή τη στράτα,

να δώσει δύναμη, να νουθετήσει.

Ζωή υπάρχει,

ώσπου κρατιέται η μνήμη.

Και γίνεται επίκληση στο όνομα

και πνεύμα,

να’ρθη κοντά για να μαλάξει την καρδιά,

σαν έρθει ταραχή,

για να τη δυναμώσει ενάντια στη μπόρα.

Το πνεύμα ζει πέρα απ’ το σώμα.

Και η ψυχή κρατιέται ζωντανή,

όσο κι η μνήμη.

Ο Μάνος Φαλτάϊτς "παρουσιάζει" τη Σκύρο...

Μενέδημος ο Ερετριεύς (350-278 ή 275 π.χ): Φιλόσοφος (εριστικός) Ιδρυτής της Ερετριακής Σχολής - Ερέτρια

Βιογραφία

Δική μου μεταφορά στην απλή καθομιλουμένη, του λήμματος για τον Μενέδημο

στην Εγκυκλοπαιδεία του Πυρσού(πρώτη έκδοση 1926).

" Έλληνας εριστικός φιλόσοφος, ιδρυτής της ερετριακής σχολής. Γεννήθηκε περί το 350 π.χ. και πέθανε το 278 ή το 275 π.χ. Ευγενικής καταγωγής αλλά πτωχός, εργαζόταν ως κτίστης μέχρις ότου τον έστειλαν επικεφαλής μικρής στρατιωτικής δύναμης στα Μέγαρα, όπου κατά την παράδοση συνάντησε τον Πλάτωνα, προσωρινά εξορισμένο εκεί, και ενθουσιάστηκε από την φιλοσοφία του με αποτέλεσμα να τον ακολουθήσει στην Αθήνα.

Η παράδοση αυτή είναι αδύνατον να συμφωνεί με την πραγματικότητα, γιατί ο Πλάτων πέθανε σε εποχή που ο Μενέδημος ήταν μόλις τεσσάρων ετών. Δείχνει, όμως, την τάση των αρχαίων ιστορικών της φιλοσοφίας να παραπέμπουν κατ' ευθείαν γραμμή στον πρώτο αρχηγό όλες τις διακλαδώσεις της διδασκαλίας του. Παρά την διαβεβαίωση του Αθηναίου ότι ο Μενέδημος ήταν Πλατωνικός, ανήκει μάλλον στην μεγαρική σχολή, διότι μαθαίνουμε ότι με προτροπή του φίλου του Ασκληπιάδη από την Φλιούντα, όταν επανήλθε στα Μέγαρα άκουσε τον περίφημο Στίλπωνα και κατόπιν τον Φαίδωνα στην Ηλεία. Τέλος επέστρεψε στην πατρίδα του και ίδρυσε την εκεί σχολή, ο ίδιος όμως εξακολούθησε να έχει μεγαλύτερη πολιτική σπουδαιότητα ως πρώτος γερουσιαστής και απεσταλμένος πληρεξούσιος πρέσβης στις αυλές του Πτολεμαίου, του Λυσίμαχου και του Δημητρίου Πολιορκητή , παρά σαν φιλόσοφος. Όταν θεωρήθηκε ύποπτος για προδοσία κατέφυγε κοντά στον Αντίγονο, γιο του Δημητρίου και ενθουσιώδη μαθητή του. Πέθανε από μαρασμό σε αρκετά προχωρημένη ηλικία. Δεν έχουμε γραπτές πηγές για την φιλοσοφία του και οι αρχαίοι είχαν συγκεχημένες εντυπώσεις περί της διδασκαλίας του. Είναι βέβαιο οτι πλησίαζε προς την μεγαρική σχολή και διακρινόταν για την λεπτολόγο και μικρολόγο διαλεκτική του. Ο Μενέδημος δεν αναγνώριζε ως αλήθεια παρά μόνο τις απλές και καταφατικές προτάσεις. Οι αρνητικές και οι σύνθετες (υποθετικές) δεν είναι δυνατόν να περιέχουν αλήθεια, διότι οι ιδιότητες δεν έχουν αυτόνομη ύπαρξη, αλλά μόνο σε σχέση προς το υποκείμενο στο οποίο κατηγορούνται. Επομένως δεν δύνανται να δεχθούν άλλο κατηγορούμενο. Παρακολουθούμενος λοιπόν μέχρι τέλους ο συλλογισμός αυτός μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι κανένα κατηγόρημα δύναται να εξενεχθεί από κανένα πράγμα άλλο εκτός από τον εαυτό του άρα μόνο οι ταυτολογικές προτάσεις του τύπου Α=Α μπορούν να θεωρηθούν αυστηρά επικυρωμένες. Η αλήθεια είναι ενιαία και αδιαίρετη και το πιθανό ή συμπίπτει με αυτήν ή απορρίπτεται στο χώρο του ανύπαρκτου. Ο Μενέδημος είχε υιοθετήσει πλήρως την ενότητα του όντος των Ελεατών φιλοσόφων. Η απόλυτη αυτή και αναγκαστική ενότητα είναι και ο σκοπός της ηθικής. Το αγαθό (καλό) είναι ένα, το αυτό και αναλλοίωτο, και αποτελεί το περιεχόμενο όλων των αρετών, οι οποίες είναι απλά εκδηλώσεις μιας και της αυτής ιδέας. Το απόλυτο αγαθό συμπίπτει όμως με την αλήθεια και αυτός που το πετυχαίνει φτάνει στον ύψιστο σκοπό της φιλοσοφίας. Το αγαθό είναι καθαρά πνευματικό. "

..........................

 

Από την διπλωματική εργασία της Αγγελικής Δανοπούλου με θέμα: "Το Φυσικό Δίκαιο στην Κυνική Φιλοσοφία"

Αποφθέγματα αποδιδόμενα στον Μενέδημο.

......................................

" Είναι πολύ σπουδαίο να επιθυμείς όσα πρέπει".

" Η αρετή εάν αποκτηθεί δεν χάνεται ".

" Σκοπός είναι η ενάρετη ζωή ".

" Οι πόλεις και τα σπίτια ευτυχούν χάρη στη σύνεση των ανδρών, όχι με ψαλμούς και τερετίσματα* ". 

" Μπορεί να νικηθεί από τους αδυνάμους ο γρήγορος κι από τη χελώνα ο αετός, πολύ εύκολα ".

" Ο σοφός είναι αξιαγάπητος, δεν κάνει σφάλματα, είναι φίλος των ομοίων του και δεν αφήνει τίποτα στην τύχη ".

Στέφανος Ροζάνης (1942- ) : Φιλόσοφος, Συγγραφέας, Ποιητής - Κάρυστος

Ο Στέφανος Ροζάνης γεννήθηκε στην Κάρυστο της Εύβοιας το 1942. Σπούδασε Μαθηματικά και Φυσική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Φιλοσοφία στο Καθολικό Ινστιτούτο της Φλωρεντίας. Ανήκει στην εκδοτική ομάδα του περιοδικού "Σημειώσεις". Δίδαξε φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου και στο Πανεπιστήμιο της Νέας Σορβόννης, και επί 10 χρόνια στο Τμήμα Μέσων Επικοινωνίας και Πολιτισμού του Παντείου Πανεπιστημίου. Σήμερα διδάσκει φιλοσοφία στη Δραματική Σχολή του Κρατικού Θεάτρου Β. Ελλάδος. Είναι συγγραφέας δοκιμιακών έργων, φιλοσοφικών μονογραφιών και ποιητικών συλλογών. Ανάμεσα στα έργα του περιλαμβάνονται:

(2017)   Σολωμικά, poema (2016)   Δύο δοκίμια πολιτικής αισθητικής του ρομαντισμού, Εξάρχεια (2015)   Διανοούμενοι και νεωτερικότητα, Εξάρχεια (2014)   Διαλέξεις για τον ρομαντισμό, Εξάρχεια (2013)   Εκδοχές της πόλης, Εξάρχεια (2013)   Μύθος και αφήγηση στον σύγχρονο κόσμο, Σύγχρονη Έκφραση (2013)   Ομοίωμα δημοκρατίας, Εξάρχεια (2012)   Λόγος αποσπασματικός περί του θείου έρωτος, Ψυχογιός [κείμενα, επιμέλεια σειράς] (2010)   Προβλήματα ερμηνευτικής, Σάκκουλας Αντ. Ν. (2008)   Villa Santos Dumont: Κείμενα για τον Κώστα Παπαϊωάννου, Κάκτος (2008)   Ένας λανθάνων ρομαντισμός, Μεταίχμιο (2008)   Οι αλληλουχίες των θραυσμάτων, Ύψιλον (2007)   Για μια φιλοσοφία της αποκάλυψης, Ψυχογιός [κείμενα, επιμέλεια σειράς] (2006)   Walter Benjamin, Μεταίχμιο (2006)   Κρύπτη, Έρασμος (2005)   Ήταν ώρα, Έρασμος (2005)   Λόγος αποσπασματικός περί του θείου έρωτος, Ψυχογιός [κείμενα, επιμέλεια σειράς] (2005)   Λόγος περί των αγγέλων, Futura (2004)   Για το πνεύμα της ουτοπίας, Μεταίχμιο (2003)   Αποσπάσματα ενός μύθου, Μεταίχμιο (2003)   Το κείμενο και ο σωσίας του, Ψυχογιός [κείμενα, επιμέλεια σειράς] (2002)   Ezra Pound ένας νεωτερικός Οδυσσέας, Ροές (2002)   Ο αδιανόητος θάνατος, Ερατώ (2001)   Αντιμαχία, Ερατώ (2001)   Μελέτες για τον ρομαντισμό, Πλέθρον (2000)   Σολωμικά, Ίνδικτος (1999)   Θείος έρως, Ελληνικά Γράμματα (1997)   Ερμηνευτικές αναγνώσεις, Ελληνικά Γράμματα (1997)   Η αισθητική του αποσπάσματος, Ίδρυμα Γουλανδρή - Χορν (1997)   Ο μεσσιανισμός και η ηθική φιλοσοφία του Emmanuel Levinas, Πόλις (1996)   Η ερμηνευτική ως πράξη και θεώρηση, Ελληνικά Γράμματα (1995)   Ο σύγχρονος ιουδαϊσμός, Ελληνικά Γράμματα (1994)   Η λύτρωση μέσω της απουσίας, Παρουσία (1993)   Το εξόριστο όνειρο, Ύψιλον (1991)   Περιφραστική σπουδή, Άγρα (1991)   Τέλλος Άγρας, Βιβλιοπωλείον της Εστίας (1990)   Προσωπικοί λογαριασμοί, Ύψιλον (1989)   Κτερίσματα, Έρασμος (1988)   Διονύσιος Σολωμός, Ύψιλον (1987)   Η ρομαντική εξέγερση, Ύψιλον (1986)   Η κλασική αρχαιότητα στη σκέψη του Καρλ Μαρξ, Ύψιλον (1986)   Η ταφή, Έρασμος (1984)   Αποσπάσματα από ένα τοπίο, Βιβλιοπωλείον της Εστίας(1983)   Ο καθρέφτης και το είδωλο, Βιβλιοπωλείον της Εστίας (1982)   Σπουδές στον Διονύσιο Σολωμό, Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο (Ε.Λ.Ι.Α.) (1976)   Δοκίμια κριτικής, Βιβλιοπωλείον της Εστίας(1976)   Το δαιμονιακό ύψιστο, Εκδόσεις των Φίλων.

Η τεράστια εργογραφία του σε έναν σύνδεσμο: Στ. Ροζάνης - Εργογραφία

Τα βίντεο που ακολουθούν είναι επιλεγμένα...

Στον "Ιανό"

Ρομαντισμός-Ουτοπία

και πάρα πολλά άλλα βίντεο στο YouTube

Ας δούμε και ας αναλύσουμε κάποια από τα ποιήματά του...

Ι. Ώρες

Ώρες που περίμενα ν’ αδειάσει το σπίτι

Μ’ ένα ραβδί παραπλανημένου μάγου

Να γίνει ενδιαίτημα ονείρων

Και χώρος ακατοίκητος

Απ’ τις σκιές που ρίχνουν τα πράγματα στους τοίχους

Απ’ τις φωνές πού ανασύρουν τα πεπραγμένα της ημέρας

Από τις προσδοκίες εγκλεισμού όσων έδιάβηκαν το κατώφλι

Ώρες πού διέσυραν τη μνήμη

Που απειλητικά την έσυραν εκεί πού εξαντλείται όπως κάτι

χιλιοειπωμένο

Όπως η οικειότητα ανάμεσα σε παλιούς εραστές

Ώρες που έβλεπα το πρόσωπο σου σ’ έναν καθρέφτη

...................................................

*Από τη συλλογή “Ανεπίδοτο”, Εκδόσεις “Έρασμος”, 2004.

Ανάλυση

Το ποίημα αρθρώνει έναν εσωτερικό μονόλογο γύρω από τον χρόνο της μοναξιάς και της αναμονής, όπου ο ομιλητής επιδιώκει την απογύμνωση του χώρου από την καθημερινή του χρηστικότητα για να τον μετατρέψει σε πεδίο εσωτερικής εμπειρίας.

Οι «ώρες» λειτουργούν ως επαναλαμβανόμενο μοτίβο και δηλώνουν έναν ειδικό χρόνο: όχι τον αντικειμενικό, αλλά τον ψυχικό. Είναι οι ώρες που ο ποιητής περιμένει «ν’ αδειάσει το σπίτι», δηλαδή να αποσυρθούν οι άλλοι, οι θόρυβοι, τα ίχνη της ημέρας. Το σπίτι δεν είναι απλώς φυσικός χώρος· είναι φορέας μνήμης, σχέσεων, πράξεων. Η επιθυμία του να γίνει «ενδιαίτημα ονείρων» υποδηλώνει τη μετατόπιση από το πραγματικό στο φαντασιακό, από το βιωμένο στο επιθυμητό.

Η εικόνα του «ραβδιού παραπλανημένου μάγου» είναι καίρια: ο ποιητής αναγνωρίζει την αδυναμία ή την ατελή δύναμη της ποιητικής/φαντασιακής μεταμόρφωσης. Δεν πρόκειται για παντοδύναμη μαγεία, αλλά για μια εύθραυστη, ίσως αυταπατηλή προσπάθεια να εξορκιστεί η βαρύτητα της πραγματικότητας.

Οι σκιές των πραγμάτων και οι φωνές που «ανασύρουν τα πεπραγμένα της ημέρας» λειτουργούν ως εισβολές της μνήμης. Το σπίτι δεν αδειάζει ποτέ πραγματικά: κατοικείται από ίχνη, από λόγια, από προσδοκίες «όσων έδιάβηκαν το κατώφλι». Αυτές οι προσδοκίες γίνονται σχεδόν απειλητικές, σαν εγκλεισμός, δείχνοντας ότι οι σχέσεις του παρελθόντος συνεχίζουν να δεσμεύουν τον ομιλητή.

Στο επόμενο επίπεδο, οι ώρες «διασύρουν τη μνήμη». Η μνήμη εδώ δεν είναι λυτρωτική· φθείρεται από την επανάληψη, «όπως κάτι χιλιοειπωμένο». Η σύγκριση με την «οικειότητα ανάμεσα σε παλιούς εραστές» είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική: αυτό που κάποτε ήταν ζωντανό και φορτισμένο, έχει χάσει την έντασή του, έχει γίνει μηχανικό, σχεδόν κουραστικό.

Το τελευταίο στίχο, «Ώρες που έβλεπα το πρόσωπό σου σ’ έναν καθρέφτη», συμπυκνώνει το ποίημα. Ο Άλλος δεν εμφανίζεται άμεσα, αλλά ως αντανάκλαση. Η μνήμη του προσώπου συγχέεται με την εικόνα του ίδιου του ομιλητή, υποδηλώνοντας ταύτιση, απώλεια ορίων ή τη βαθιά εσωτερίκευση της σχέσης. Ο καθρέφτης γίνεται χώρος όπου το παρελθόν επιστρέφει όχι ως παρουσία, αλλά ως φάντασμα.

Συνολικά, το ποίημα μιλά για τον αγώνα ανάμεσα στην ανάγκη για εσωτερική σιωπή και στη βίαιη επιμονή της μνήμης. Οι «ώρες» δεν οδηγούν σε κάθαρση· είναι χρόνος φθοράς, ανακύκλωσης, αλλά και αναπόφευκτης συνάντησης με τον εαυτό μέσω του Άλλου που λείπει.

ΙΙ. Ατοπία

Με κύκλωνες με τα σημάδια σου

Τώρα ψάχνω να βρω σε ποιον ορίζοντα

πλανιέται η φωνή σου

Ποιες λέξεις άρχισαν τον κόσμο

κι έμειναν αφανέρωτες.

Ανάλυση

Εδώ το ποίημα κινείται σε ακόμη πιο συμπυκνωμένη και αφαιρετική τροχιά. Ο τίτλος «ΙΙ. Ατοπία» λειτουργεί ερμηνευτικά από την αρχή: δηλώνει έλλειψη τόπου, αδυναμία εντοπισμού, μια κατάσταση όπου το υποκείμενο και το αντικείμενο της επιθυμίας δεν μπορούν να συναντηθούν σε κοινό χωρικό ή νοηματικό πεδίο.

Ο πρώτος στίχος, «Με κύκλωνες με τα σημάδια σου», είναι ελλειπτικός και βίαιος. Οι «κύκλωνες» υποδηλώνουν αναστάτωση, εσωτερική και κοσμική δίνη. Τα «σημάδια σου» λειτουργούν ως ίχνη ενός Άλλου που δεν είναι παρών, αλλά εξακολουθεί να επιδρά καταστροφικά ή καθοριστικά. Η σύνταξη χωρίς ρήμα εντείνει την αίσθηση απορρύθμισης: δεν περιγράφεται πράξη, αλλά κατάσταση.

Στους επόμενους στίχους, η αναζήτηση μετατοπίζεται από το σώμα στο άυλο. Ο ποιητικός ομιλητής «ψάχνει να βρει σε ποιον ορίζοντα πλανιέται η φωνή σου». Ο ορίζοντας είναι κατεξοχήν όριο που δεν κατακτάται ποτέ· είναι σημείο προσδοκίας και ταυτόχρονα ματαίωσης. Η φωνή δεν ανήκει πια σε συγκεκριμένο πρόσωπο ή τόπο· αιωρείται, αποσυνδεδεμένη, σαν υπόσχεση χωρίς εκπλήρωση.

Η τελική ερώτηση, «Ποιες λέξεις άρχισαν τον κόσμο κι έμειναν αφανέρωτες», διευρύνει το ποίημα από το προσωπικό στο οντολογικό. Οι λέξεις εδώ δεν είναι απλώς επικοινωνιακά μέσα, αλλά αρχές δημιουργίας. Υπαινίσσεται ότι ο κόσμος θεμελιώνεται στη γλώσσα, αλλά όχι σε όλη τη γλώσσα: υπάρχουν λέξεις πρωταρχικές, καθοριστικές, που δεν ειπώθηκαν ποτέ. Η απουσία τους συνδέεται με την απουσία του προσώπου, της φωνής, της σχέσης.

Σε αντίθεση με το προηγούμενο ποίημα, όπου κυριαρχούσε ο χώρος του σπιτιού και η μνήμη, εδώ κυριαρχεί η έλλειψη τόπου και η αδυναμία εντοπισμού. Η «ατοπία» δεν είναι απλώς συναισθηματική· είναι υπαρξιακή και γλωσσική. Ο ποιητής δεν αναζητά μόνο τον Άλλο, αλλά και τις λέξεις που θα μπορούσαν να τον επαναφέρουν στον κόσμο — λέξεις που, όμως, παραμένουν αφανείς.

Επίλογος

Αν ήταν να πάρεις την ψυχή μου θα ήσουν άγγελος

Μα ξέχασες πως των αγγέλων οι δρόμοι διασχίζουν

τη νύχτα σαν αστραπή

Βγαίνουν στο φως

Γίνονται ένα με της αυγής τα μονοπάτια

Κι υστέρα μας απειλούν όχι με το σκοτάδι

Αλλά με την αιθρία ενός θανάτου που μας χαρίζεται.

Ανάλυση

Ο «Επίλογος» λειτουργεί ως καταληκτική ηθική και υπαρξιακή κρίση, όχι ως συναισθηματικό κλείσιμο. Ο ποιητικός λόγος απομακρύνεται από την εσωτερική αναζήτηση και περνά σε έναν σχεδόν αποφατικό στοχασμό γύρω από τον θάνατο, τη σωτηρία και την ψευδαίσθηση της λύτρωσης.

Ο πρώτος στίχος θέτει μια υπό όρους παραδοχή: «Αν ήταν να πάρεις την ψυχή μου θα ήσουν άγγελος». Ο Άλλος εμφανίζεται ως εν δυνάμει σωτήρας, ως μορφή υπερβατική. Όμως αυτή η δυνατότητα ακυρώνεται αμέσως. Το «μα» εισάγει την αποδόμηση της προσδοκίας: ο Άλλος δεν γνωρίζει –ή δεν σέβεται– τη φύση του αγγελικού. Δεν πρόκειται για άγνοια θεολογική, αλλά υπαρξιακή.

Οι «δρόμοι των αγγέλων» περιγράφονται με καθαρά ποιητική αλλά σαφή λογική: διασχίζουν τη νύχτα «σαν αστραπή», δηλαδή γρήγορα, ακαριαία, χωρίς εγκατάσταση στο σκοτάδι. Η νύχτα δεν είναι τόπος παραμονής αλλά διάβασης. Οι άγγελοι δεν ανήκουν στο σκοτάδι, ούτε το καλλιεργούν. Βγαίνουν στο φως, συγχωνεύονται με «της αυγής τα μονοπάτια». Η αυγή εδώ δεν είναι απλώς νέα αρχή· είναι μεταβατική στιγμή, όπου το σκοτάδι χάνει την εξουσία του χωρίς ακόμη να έχει κυριαρχήσει το πλήρες φως.

Η κρίσιμη ανατροπή έρχεται στους τελευταίους στίχους. Η απειλή δεν είναι το σκοτάδι, όπως θα ανέμενε κανείς, αλλά «η αιθρία ενός θανάτου που μας χαρίζεται». Η αιθρία, συνήθως θετική εικόνα, εδώ αποκτά τρομακτικό χαρακτήρα. Πρόκειται για έναν θάνατο χωρίς τραγικότητα, χωρίς πάλη, χωρίς νύχτα. Έναν θάνατο «χαρισμένο», δηλαδή προσφερόμενο ως λύτρωση, ως ησυχία, ως τέλος χωρίς ρωγμές.

Ο επίλογος, έτσι, δεν καταλήγει σε παρηγοριά. Προειδοποιεί. Η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι η οδύνη, η απώλεια ή το σκοτάδι, αλλά η αποδοχή ενός καθαρού, φωτεινού τέλους που δεν μας ζητά τίποτα. Ο ποιητής φαίνεται να απορρίπτει τη σωτηρία που δεν περνά από την αγωνία της ύπαρξης. Ο Άλλος αποτυγχάνει να είναι άγγελος όχι επειδή είναι σκοτεινός, αλλά επειδή προσφέρει μια υπερβολικά καθαρή έξοδο.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο «Επίλογος» λειτουργεί ως τελική στάση ευθύνης: η ζωή, όσο σκοτεινή κι αν είναι, προτιμάται από μια αιθρία λύτρωση που ακυρώνει το βάρος και το νόημα της ανθρώπινης εμπειρίας.

 Αναδημοσιεύσεις από το "Ευβοϊκό Ανθολόγιο" 

"Νέα Προοδευτική Εύβοια" Γράφει ο Κωστής Δεμερτζής.

2023 01 06 

2023 01 13 

2023 01 20 

2023 01 27 

2023 02 03 

2023 02 10 

2023 02 17

2023 02 24 



2023 03 03 

2023 03 10 

2023 03 17