Νίκος Αλεξίου (1906-1996): Τεχνοκριτικός - Σκύρος

Νίκος Αλεξίου (1906-1996)

: Τεχνοκριτικός - Σκύρος

 Νίκος Αλεξίου (1906-1996): Τεχνοκριτικός από τη Σκύρο.

 ΝΙΚΟΣ ΑΛΕΞΙΟΥ

Όραμά του η αλλαγή του κόσμου

Τον διακεκριμένο τεχνοκριτικό, τον κομμουνιστή, τον δικηγόρο, τον άνθρωπο, τον καλλιτέχνη, τον λάτρη της λαϊκής τέχνης, και μόνιμο συνεργάτη του "Ρ" (από τη νόμιμη επανέκδοσή του) Νίκο Αλεξίου, τίμησε το Επιμελητήριο Εικαστικών Τεχνών Ελλάδος, με αφορμή τη συμπλήρωση ενός χρόνου από το θάνατό του (8/10/96). Στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων, συγκεντρώθηκαν συναγωνιστές του στα χρόνια της Εθνικής Αντίστασης, εικαστικοί καλλιτέχνες, φιλότεχνοι, συμπατριώτες του Σκυριανοί, φίλοι και σύντροφοί του, για να μιλήσουν για τον αγαπημένο τους Νίκο Αλεξίου.

"Θεωρήσαμε σαν ΔΣ του Επιμελητηρίου" - τόνισε στην εναρκτήρια ομιλία της η πρόεδρος του Επιμελητηρίου Εικαστικών Τεχνών Ελλάδας, Εύα Μελλά -"χρέος μας να τιμήσουμε και να μιλήσουμε για τον Νίκο Αλεξίου, γιατί πιστεύουμε ότι το ήθος, με το οποίο πλησίασε το εικαστικό έργο μέσα από την τεχνοκριτική του, είναι το ζητούμενο στην κριτική τέχνης, αφού στη σημερινή εποχή, ολοένα και περισσότερο εκλείπει, κάτω από τις συμπληγάδες των συμφερόντων, που έχουν διεισδύσει και στο χώρο της δημοσιογραφίας. Για τους παλιότερους, αλλά και τους νεότερους, ο Νίκος ο Αλεξίου με το έργο του, με τη συμβολή του στην ανάπτυξη των εικαστικών τεχνών, με την αγάπη του για τους εικαστικούς καλλιτέχνες και το έργο τους, θα είναι πάντα ένα πρότυπο τεχνοκριτικής".

Αλάθητο κριτήριο

Η τεχνοκριτική του ήταν συνειδητά και αμετάκλητα η "καθαρή", η "άλλη", η αριστερή ιδεολογικοαισθητική άποψη για τις εικαστικές τέχνες. Γι' αυτό μη αρεστή στα κυκλώματα του εμπορίου της τέχνης. Λάτρευε τη λαϊκή τέχνη, επειδή τη θεωρούσε τη γνησιότερη μορφοποίηση της συλλογικής ψυχής του λαού μας. Τα θέματα όλων των βιβλίων του εξετάζονται με τη διαλεκτικά νομοτελειακή, μαρξιστική θέση ότι "το πολιτιστικό εποικοδόμημα αντανακλά τις κοινωνικές αναγκαιότητες της κάθε εποχής".

"Τα κριτικά του σημειώματα" - σημείωσε ο συγγραφέας Γιάννης Κορίδης - "συμπυκνωμένα και άρτια, υπήρξαν το διαβατήριο της επιτυχίας για πολλούς επώνυμους σημερινούς ζωγράφους. Με το θάνατό του μίκρυνε αισθητά ο κύκλος των δασκάλων. Γίναμε πιο φτωχοί. Πέρασε ένας χρόνος από τότε που δρασκέλισε το σύνορο της ζωής και η απουσία του σφράγισε έντονα το χώρο της τέχνης. Λείπει το χαμόγελό του, λείπει η πραότητά του, το αλάθητο κριτήριό του. Λείπει ο μεγάλος φίλος σε μια εποχή, όπου κυριαρχεί η συναλλαγή, όπου ο καλός λόγος χάθηκε από τα κείμενα των λογής τεχνοκριτικών. Όπου η συσκότιση, η αμάθεια και η μικρότητα κυριαρχούν ανεξέλεγκτα στα ΜΜΕ.

"Αναμετρώντας όμως την προσωπικότητα - επισήμανε η Ντιάνα Αντωνακάτου (ζωγράφος - λογογράφος) - δεν πρέπει να περιοριστούμε στα αισθητικά σημειώματα και στις κριτικές του. Ο Αλεξίου ήταν ένας στοχαστής που η σκέψη του εκπεμπόταν πιο ελεύθερη προς την ακοή του ακροατή, απ' ό,τι προς την όραση του αναγνώστη. Του χρειαζόταν εκείνη η μαγνητική σχέση με το ακροατήριο, η αμεσότητα του προφορικού λόγου: όταν ανάβλυζαν αβίαστες οι ευρηματικές παραβολές στις θεωρητικές του αναλύσεις, όταν η ίδια του η άψογη παρουσία, με το απαραίτητο σύμβολο κομψότητας, το παπιγιόν, με τη μορφή του που δεν τη στραπατσάρισε ο χρόνος, ασκούσε μια γοητεία σκηνική που κατακτούσε και δεν άφηνε περιθώρια αντίκρουσης".

Η τέχνη για τον Νίκο Αλεξίου ήταν μια σημαντική σελίδα της ζωής και της δημιουργίας του. Η τέχνη για κείνον δεν ήταν κάποια περιθωριακή απασχόληση, κοινωνικός παρασιτισμός, αλλά σημαντικός και αναγκαίος συντελεστής στη διαμόρφωση της ζωής του ανθρώπου. Πίστευε ότι η τέχνη "συνειδητοποιεί τις διακυμάνσεις της ομαδικής ψυχής και μας απελευθερώνει από την ατομική μόνωση. Είναι ο ευπαθής σεισμογράφος των ιδεών και των αισθημάτων του τόπου και του χρόνου που τη γέννησαν".

Ο αγωνιστής Νίκος Αλεξίου

Από τα φοιτητικά του χρόνια συνδέθηκε με το προοδευτικό, λαϊκό κίνημα και μυήθηκε στο μαρξισμό με "δάσκαλο" τον Γ. Ιορδανίδη. Άσκησε τη δικηγορία, ειδικεύτηκε στα ποινικά και υπερασπίστηκε στα δικαστήρια πολλούς αγωνιστές. Ήταν μέλος της ΚΕ του ΕΑΜ και υπεύθυνος του ΕΑΜ Αττικής με το ψευδώνυμο Καράς. "Γεύτηκε" πολλές διώξεις, φυλακές και εξορίες από το 1930 μέχρι το 1950, με τελευταίο τόπο κράτησής του το κολαστήριο της Μακρονήσου.

"Ηταν κομμουνιστής και δεν το έκρυβε" - τόνισε στην ομιλία της η δημοσιογράφος Αριστούλα Ελληνούδη, μιλώντας από μέρους του "Ρ" για το ήθος του, την επαγγελματικής συνέπειας εθελοντική προσφορά του στο "Ρ", τη συμβολή του για να αντιμετωπίσει το Πολιτιστικό Τμήμα του νόμιμου "Ρ" τις τεράστιες δυσκολίες του πρώτου καιρού, το ενδιαφέρον και τη χαρά του για την πρόοδο της εφημερίδας μας. Η Α. Ελληνούδη, αναφερόμενη στην ιδεολογική συνέπειά του και μέσω της τεχνοκριτικής του στο "Ρ" τόνισε μεταξύ άλλων: "Ο Νίκος Αλεξίου δεν ανάλωσε τη νιότη του, σπουδάζοντας στη Σχολή Καλών Τεχνών, στη Νομική, στο "σχολείο" του ΕΑΜ (του οποίου υπήρξε γραμματέας στην Αθήνα), στις φυλακές, στο Μακρονήσι, στα στρατοδικεία, για να συμφιλιωθεί στους ομαλούς μεταπολιτευτικούς καιρούς, με τα "σκουπίδια" ενός, αμερικανοκίνητου, κυρίως, υποπολιτισμού και με τους εγχώριους μιμητές του. Απέρριπτε τη συμφιλίωση, την αποδοχή κάθε "αναπαράστασης ουρητηρίων" με τα οποία, όπως έλεγε, "Η Αμερική πάει να ανακουφίσει την τέχνη, γιατί απλούστατα δεν έχει τις πνευματικές δυνάμεις για να τη στηρίξει. Και το χειρότερο είναι ότι πάει τώρα να ισοπεδώσει και την Ευρώπη. Και επειδή έχει πολλά λεφτά, πολλές φορές τα καταφέρνει. Τέχνη δεν είναι να ζωγραφίζεις σκουπίδια. Να απομυθοποιείς τη γυναίκα, σύμβολο της ομορφιάς και του ονείρου. Η τέχνη υπάρχει ακριβώς για να υπερβαίνει τις μικρότητες της ζωής. Η τέχνη συνειδητοποιεί τις διακυμάνσεις της ομαδικής ψυχής και μας απελευθερώνει από την ατομική απομόνωση"".

Στοχαστής και συγγραφέας

Οι κρίσεις του για την καλλιτεχνική δημιουργία πήγαζαν από την πεποίθησή του ότι "ο στοχασμός και το αίσθημα είναι τα δύο αναντικατάστατα στοιχεία της δημιουργίας. Όταν διαχωρίζονται, φτάνουν ή στη λογική ψυχρότητα, το στείρο διανοουμενισμό, ή τον αποπνευματωμένο αισθηματισμό". Είναι χαρακτηριστική η επισήμανση που έκανε ο αρχιτέκτονας και φιλότεχνος Ανδρέας Δεληβοριάς,ο οποίος διάβασε και δύο χαρακτηριστικά αποσπάσματα κειμένων του Ν. Αλεξίου:

"Ο Νίκος Αλεξίου ενσυνείδητα προσπαθούσε να αλλάξει τον κόσμο, με όλη του τη στάση και με το έργο του, το μεγάλο έργο του. Γύρω στο 1960, το βιβλίο το οποίο κυκλοφορούσε, ένα σπουδαίο σύγγραμμα, που υπήρχε για όποιον ήθελε να ασχοληθεί με αυτά τα πράγματα, ήταν ένα μνημειώδες έργο. Η "Σύγχρονη Τέχνη", που την επιμέλειά του, αλλά και τη συγγραφή του, κατά μεγάλο μέρος, την είχε αναλάβει ο Νίκος Αλεξίου. Αυτό το βιβλίο, εκείνα τα χρόνια ήταν το μοναδικό, και υψηλοτάτου επιπέδου, το οποίο μπορούσε να έχει όποιος ήθελε. Ο Νίκος ο Αλεξίου ήταν μαρξιστής. Η, μάλλον για να ακριβολογούμε, ο ανθρωπισμός του ήταν αυτός που τον οδήγησε στο κόμμα της εργατικής τάξης. Προσπαθούσε να διατυπώσει τις αισθητικές του προτάσεις μέσω της διαλεκτικής. Αναγνώριζε στην τέχνη έναν σημαντικό ρόλο στη ζωή του.Το ρόλο τού να μορφοποιεί τα οράματα".

Συγκίνηση προκάλεσε η απαγγελία από τον ποιητή Αναστάσιο Λεβίδη, ενός ποιήματος του ίδιου, γραμμένου για τον Νίκο Αλεξίου και δημοσιευμένο στην 7η ποιητική του συλλογή "Η αναγγελία μιας καταιγίδας", με τίτλο 

"Ρέκβιεμ για ένα ζωγράφο":

"Αύριο θα είναι υγρός ο αέρας/ και τα σύννεφα ναυαγισμένα μες στον τελευταίο θάνατο/. Σε ψίθυρους ενός έρωτα/ που βγήκε τη νύχτα εγκόσμιο μιας πάνδημης ηδονής/... Έπειτα θα είναι η αντοχή της μνήμης, οι ικεσίες από όλες εκείνες τις εικόνες ενός παρθενικού οράματος. Οι ανεξάντλητες προσδοκίες/ Ένα αθέατο χέρι να κρατάει ακόμα χρωστήρες/ και να ζωγραφίζει ωραιότητες / Από δω πέρασε ένας διαβάτης/ Ένας που έμοιαζε εκρηκτική προσωπογραφία/ τώρα ένας που άλλαξε χώρα και έγινε φωτεινός ίσκιος".

Ο Γιάννης Φεργάδης, πρόεδρος του Συλλόγου Σκυριανών της Αθήνας, μόλις πληροφορήθηκε την εκδήλωση έσπευσε να παραστεί σ' αυτή για να εκφράσει την ιδιαίτερη συγκίνησή του και εκ μέρους των Σκυριανών, λέγοντας: "Ο Νίκος Αλεξίου, για μας τους Σκυριανούς, θα ζει πάντα μέσα στις ψυχές μας. Θα είναι η φωτεινή σκιά, όπως ακούστηκε στο ποίημα του Αναστάσιου Λεβίδη. Καταθέτουμε στη μνήμη του την αγάπη μας. Για μας θα παραμείνει πάντα ένας φάρος της αξιοπρέπειας, της επιστήμης, της διανόησης".

Κανείς από όσους γνώρισαν τον Νίκο Αλεξίου, δε θα ξεχάσει την καλοσύνη του, το χαμόγελό του, την πραότητά του, τα όμορφα παπιγιόν του...

Φωτεινή ΣΑΡΑΦΟΓΛΟΥ

Κυριακή 26 Οχτώβρη 1997 ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ

Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ

τοῦ Ν. ᾿Αλεξίου

Ἡ τέχνη δικαιοῦται καὶ ὀφείλει νὰ διατηρῆται ἐλεύθερη καὶ ἀνεξάρτητη ἀπὸ κάθε ἐξωκαλλιτεχνικὴ ἐπέμβασι. ᾿Από παράδοσι ἀπαιτοῦμε νὰ διασφαλισθῇ ὁ σεβασμὸς τοῦ ἱεροῦ χώρου ποὺ ἀνήκει στὴν Τέχνη. Κάθε βέβηλη παραβίασις ἢ κάθε δέσμευσις, ὁποιασδήποτε μορφῆς καὶ σκοποῦ, εἶναι ἀπαράδεκτη. Ἡ ἱστορία μᾶς διδάσκει ὅτι κάθε ἐξωτερικὴ ἐπιβολὴ στὴ Τέχνη, προέρχεται ἀπὸ καταστάσεις καὶ πνευματικές διαθέσεις πολὺ ἐπικίνδυνες γιὰ τὸν ἀνθρώπινο πολιτισμό. Γενικά κάθε ἐκ τῶν ἄνω ἐπέμβασις, ποὺ ἀποπειρᾶται νὰ καθορίση σὲ τακτὰ καλούπια τὸ περιεχόμενο καὶ τὴ μορφὴ τῆς τέχνης, έντεχνα ἢ ἀπροσχημάτιστα, ὁδηγεῖ στὸ μαρασμὸ καὶ στὴ νέκρωσι τῆς τέχνης κι' ἀκόμα σὲ κοινωνικὴ ὁπισθοδρόμησι.

Στὸ σημεῖο αὐτὸ ἀσφαλῶς δὲν μπορεῖ νὰ εὐσταθήσῃ ἀντίθετη ἄποψις. Εἶναι ὅμως ἀπροσδιόριστη ἡ ἕκτασις τῆς εἰδικῆς καὶ αὐτόνομης ἐλευθερίας τῆς Τέχνης. Υπάρχει κάποια ἀσάφεια σχετικῶς μὲ τὸ περιεχόμενό της, που πολλές φορές γίνεται πρόξενος παρανοήσεων καὶ ἀντιθέσεων. Αν ἐννοοῦμε τὴν ἐλευθερία τῆς τέχνης ἀπόλυτη καὶ ἀδιατάρακτη, ποὺ ἔχει τὸ προνομιακό δικαίωμα νὰ μὴ ἐπιρρεάζεται ἀπὸ τόπους καὶ χρόνους, τότε θὰ  προσκρούσωμε σ' ἕνα πλῆθος ἀπὸ ἄλυτα καὶ ἀνεξήγητα φαινόμενα. Δὲν θὰ μποροῦμε δηλαδὴ νὰ ἐννοήσωμε γιατί συναντάμε ἐκτεταμένες χρονικές εποχές κι' ὁλόκληρους γεωγραφικούς χώρους, ποὺ ἡ Τέχνη τους ἀκολουθεῖ συγκεκριμένες καὶ περιοριστικές ψυχικές καὶ ἐκφραστικές κατευ θύνσεις. Κι' ἀκόμα γιατὶ στὴν ὁρισμένη ἱστορικὴ περίοδο οἱ αἰσθητικές ἐπιδιώξεις μιᾶς κοινωνίας συγκλίνουν πρὸς ώρισμένους ρυθμούς. Θὰ μᾶς εἶναι ἀκόμα ἀνεξή γητο διατὶ ἐπιδιώκεται κάθε τόσο, νὰ ἐκφρασθούν στη τέχνη κάποια αἰσθήματα ποὺ τυγχάνουν τῆς γενικής παραδοχής, καὶ μάλιστα διαπλάθουν καὶ τ' ἀντίστοιχα ἐκφραστικά σύμβολα. Αν πάρουμε σὰν παράδειγμα τη χιλιόχρονη βυζαντινή τέν χνη, θὰ διαπιστώσουμε πῶς ἐπὶ αἰῶνες, δημιουργοὶ ἄγνωστοι καὶ ἀσύνδετοι μεταξύ τους, που προήρχοντο ἀπὸ κάθε τόπο καὶ φυλή, πίστευαν πῶς ἀποκλειστικός προορισμός τῆς τέχνης ἦταν ἡ ἀπεικόνισις τοῦ θρησκευτικού των αἰσθήματος. Καμμιὰ ἀσφαλῶς ἐξωτερικὴ ἐπιταγὴ δὲν τοὺς ἐπέβαλε αὐτὸν τὸν περιορισμό, αὐτὸ τὸ στένεμα στις ἐπιδιώξεις τῆς τέχνης, κι' ἀκόμα εἶναι βέβαιο πῶς δὲ θάχαν απο στερηθῇ οἱ ἄνθρωποι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἀπ' τὰ βασικὰ ἀνθρώπινα αἰσθήματα. Θα νοιωθαν κι' ἐκεῖνοι τὴν ὀμορφιὰ τῶν λουλουδιῶν καὶ τῶν κάμπων, θ' ἀγαποῦσαν, θὰ πονοῦσαν καὶ θὰ χαίρονταν. Θὰ ζοῦσαν ὅλες τις καταστάσεις τῆς ζωῆς, κι' όμως πουθενά δὲν διαφαίνωνται στη τέχνη τους, Ούτε τὴν παραμικρότερη νύξι άφησαν μέσα στη τέχνη. Μοναδική τους ἐπιδίωξις εἶναι ἡ ἀπεικόνησι τῆς μεταφυσικής  υπάρξεως τοῦ ὑπερτάτου Όντος στην αδιατάρακτη μεγαλοπρέπεια του ἄύλη καὶ πνευματοποιημένη, που μετεωρίζεται σε κόσμους γιομάτους ψυχικό καὶ πνευματι κὸ κάλος. Οποιαδήποτε ἐποχὴ ἢ σχολή κι' ἄν πάρωμε, θα συναντήσωμε τὴν τεχνη νὰ κινῆται σε μια καθορισμένη πορεία, σὰ νὰ μὴ μπορῇ ἡ νὰ μὴ θέλῃ νὰ παρεκλίνῃ ἀπ' αὐτὴν. Γιατὶ ὑποτάσσεται ἡ Τέχνη στὰ στενὰ αὐτὰ πλαίσια καὶ δὲν κάνει χρῆσι τῆς ἀπόλυτης ἐλευθερίας της; Πῶς συμβαίνει καλλιτέχναι ἑνὸς τόπου καὶ μιᾶς ἐποχῆς, νὰ καταλύουν τὴν ἀτομικήν τους ανεξαρτησία καὶ ν' ἀκολουθοῦν κοινή πορεία; Πρέπει νὰ ὑποθέσωμε πῶς ἰσχύουν καὶ στὴν τέχνη κάποιοι έσωτερικοί νόμοι, ποὺ προδιαγράφουν την πορεία της σύμφωνα μὲ ὁρισμένες ἀναγκαιότητες, Μὰ ἡ παραδοχὴ αὐτῶν τῶν νόμων άναιρεῖ αὐτόματα τὴν ἀπόλυτη ελευθερία της, κι' ἐπομένως ἡ ἐλευθερία τῆς τέχνης εἶναι σχετική. Είναι σχετική γιατὶ ὑπόκειται σὲ ἄπειρους καὶ ἀπροσδιόριστους περιορίσμούς, ποὺ τῆς ἐπιβάλλει τὸ περιβάλλον της. Επειδή δηλαδὴ ἡ τέχνη εἶναι λειτουργία του κοινωνικά συγκροτημένου ατόμου, ἀκολουθεῖ κι' αὐτὴ τοὺς νόμους τῶν κοινωνικών φαινομένων, ὅπως ή θρησκεία, τὸ δίκαιο, ἡ ἠθική,

"Αν τὸ περιβάλλον εἶναι κατάλληλο, ἔχει δηλαδὴ τὴ δύναμι νὰ γεννά Ιδέες καὶ μορφές, τότε ἡ τέχνη ἀναπτύσσεται. "Αν τίθετα σὲ ἐποχές λειψές, μὲ φτωχά ιδεώ δη που διανύουν την κατιούσα, ἡ τέχνη βαλτώνει καὶ πισωδρομεί. Αν λοιπόν υ- πάρχη αὐτὴ ἡ ἐξάρτησις τῆς τέχνης δεδομένη καὶ ἀναγκαστική, τὶ εἶδους έλευθερία πασχίζομε νὰ διαφυλάξωμε ἡ ἐλευθε ρία της έγκειται στο δικαίωμα τοῦ κάθε δημιουργοῦ ν' ἀρνηθῇ κάθε ἐξωτερική ἐπιβολή, ποὺ ἐπιδιώκει νὰ καθορίσῃ τὸ εἶδος τῶν καλλιτεχνικών του θεμάτων, κάποτε δὲ καὶ τὴ μορφὴ τῶν ἐκφραστικών του μέσων (Όπως ἐπεχείρησε ἡ Χιτλερική Γερμανία στὴν ἀρχιτεκτονική). Αὐτὴ ἡ ἐλευθερία εἶναι ἀπαραίτητη γιὰ νὰ μπορῇ ὁ κάθε καλλιτέχνης ἀδέσμευτα να ἐπιλέξη τὰ θέματα καὶ τὰ σύμβολα, που θὰ ἐκφράσουν τὰ αἰσθήματα καὶ τὶς διαθέσεις που γεννᾶ τὸ περιβάλλον του, καὶ κάθε ἐποχὴ ἔχει τις προτιμήσεις της πρὸς συγκεκριμένο κύκλο αἰσθημάτων. Η κάθε περίοδος κι' ὁ κάθε τόπος ἀξιώνει κάθε φορά να προβληθή ένα εἶδος αἰσθημάτων, τὰ ἡρωϊκά, θρησκευτικά ή λυρικά ή τραγικά, ποὺ ἐξυπηρετοῦν τὸ κοινωνικό σύνολο στους σκοπούς ποὺ ἐπιδιώκει. Αὐ τὰ τὰ προέχοντα αἰσθήματα τῆς δεδομένης ἐποχῆς διαποτίζουν τὴ σκέψη καὶ τὴν αίσθησι τοῦ δημιουργοῦ. Τὰ ἴδια διαπλάθουν καὶ τὶς ἀντίστοιχες ἐκφραστικές μορφές καὶ γίνονται ἀφορμὴ γιὰ τὴ γέννεσι καινούργιων ρυθμῶν. Από τις ίδιες αἰτίες προέρχεται καὶ ἡ ποικιλία των Σχολῶν καὶ τὸ ξεχώρισμα τῆς Τέχνης ἀπὸ τόπο σε τόπο καὶ ἀπὸ χρόνον σε χρόνο. ᾿Απ' αὐτὴ τὴ λειτουργικὴ ἐνέργεια πηγάζει καὶ τὸ δικαίωμα τῆς τέχνης ν' ἀποκρούῃ κάθε ἐξωτερικό περιορισμό καὶ καθοδήγησε. Γιατὶ δὲν παρουσιάσθη ἀκόμη καμμιὰ δύναμις ἡ ὀργάνωσις ἱκανὴ νὰ προσδιορίσῃ μ' ἐξωτερικά καλούπια τὸ εἶδος καὶ τὶς μορφές τῶν ψυχικῶν παρορμήσεων τοῦ δημιουργού. Η λειτουργία αὐτὴ εἶναι προνόμιο ποὺ ἐπιτελεῖται μέσα στη συνείδηση του απρόσωπου κοινωνικού συνόλου καὶ παίρνει ὑπόστασι μὲ τὴ δημιουργική πνοή τῆς τέχνης.

.  .  .

Πατήστε τον παρακάτω σύνδεσμο...

Η Χριστιανική Εύβοια

ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ

Στις μεγάλες ἐκκλησιαστικές γιορτές κι' Ιδιαίτερα στὴν ἀναπαράστασι τοῦ θείου δράματος, κα ταφαίνεται ἡ προέχουσα συμμετοχὴ τῆς τέχνης στὴν ἐκδήλωσι τοῦ θρησκευτικοῦ αἰσθήματος. Ὅλες οἱ ἐκφραστικές μορφές που μετέρχεται ὁ ὀρθόδοξος χριστιανισμός, κείμενα δηλαδή, τροπάρια «στιχηρά», κοντάκια, ύμνους (κανόνες), μελλωδική ψαλμωδία, εἰκόνες καὶ ἀρχιτεκτονήματα, μετουσιώνονται ἀπ᾿ τὴν πνοὴ τῆς τέχνης. Συμπλέκονται σὲ θαυμαστὴ καὶ ἀραγὴ ἑνότητα, ἡ ποίησι κι' ἡ μουσική, τὰ σχήματα καὶ τὰ χρώματα, ὁ χώρος κι᾿ ὁ διάκοσμος καὶ κατορθώνουν νὰ ἐναρμονίσουν τὸν θρησκευτικό μυστικισμό μὲ τὴ λυρική συγκίνησι. Χιλιόχρονη παραδοσιακὴ ἐμπειρία ἐπεξεργάσθη τη θρησκευτική πίστη καὶ τὴ μορφοποίησε σε έργο τέχνης ποὺ φθάνει τὴν αἰσθητική λύτρωσι, ἀνεξάρτητα ἂν ὁ θεατὴς εἶναι ἡ δὲν εἶναι θρησκευόμενο άτομο. Μέσα στη θρησκευτική τέχνη συμπυκνώνονται οἱ πόθοι καὶ τὰ ὁράματα χιλιάδων ψυχῶν, κι' ὅπως εἶναι ἐργασμένη μὲ τὴ σμίλη τῆς πίστης καὶ τὴ φλόγα τοῦ αἰσθήματος, ξεπερνά τις ψυχές τῶν πιστῶν καὶ προχωρεί πρὸς καθαρώς πλαστικές μορφές. Προσλαμβάνει ἔτσι αὐτοτελή καλλιτεχνικὴ ἀξία καὶ παίρνει διακριτική θέσι ἀνάμεσα στην ἱστορία τοῦ ἀνθρωπίνου πολιτισμοῦ. Τὸ ἴδιο θὰ λέγαμε καὶ γιὰ τις ἄλλες μεγάλες θρησκείες όπως τὸν πανθεϊσμὸ τοῦ ᾿Αρχαίου Κόσμου, τὸ Βουδδισμό, τὸν Μωαμεθανισμό. Ὅλες αὐτὲς οἱ θρησκεῖες κατέφυγαν στη τέχνη γιὰ νὰ μεταδώσουν τὰ θρησκευτικά τους μηνύματα. Στοὺς ἱστορικούς μάλιστα Πολιτισμούς ἡ τέχνη στὴν ἀπαρχή τουλάχιστον τῆς ἐμφανίσεώς της ήταν θρησκευτική. Κι' όταν στη πορεία τους ἐπεκτείνονταν καὶ σε ἐξωθρησκευτικά θέματα, ἡ ἀπο καλούμενη «Κοσμική τέχνη» ξεκινοῦσε πάντα ἀπὸ θρησκευτικά πρότυπα. Γιὰ κάποιο μάλιστα διάστημα συμπορεύονταν έως ότου ή κοσμική τέχνη ἀποκτοῦσε αὐτοτελή ὕπαρξι, που πολλές φορές καὶ σὰν περιεχόμενο καὶ σὰν μορφὴ ἀντιστρατεύονταν τὴ θρησκευτική τέχνη. ᾿Απ' αὐτὰ τὰ Ιστορικὰ δεδομένα εδραιώθη ὁ ἰσχυρισμὸς πῶς ἄν ἡ θρησκεία χρησιμοποιεῖ τὴν ὑποβλητική μορφὴ τῆς τέχνης γιὰ νὰ μεταδώση τους εὐαγγελισμούς της, ἡ τέχνη ὅμως γεννήθηκε μέσ' ἀπ' τὴ θρησκεία, καὶ φέρνουν σὰν παράδειγμα τις ἐκδηλώσεις τῶν πρωτογόνων Ὅ,τι πιστεύαμε ἄλλοτε πῶς ήταν πρωτόγονη τέχνη, τὰ σχεδιάσματα δηλαδή που συναντώνται στα παινάρχαια σπήλαια, οἱ ξυλόγλυπτες διακοσμήσεις πάνω στα ξόανα, ἡ γλυπτική ἐπεξεργασία τῆς πέτρας, δὲν ἐκπροσωπούσαν καλλιτεχνικές προθέσεις, οὔτε ἐκάλυπταν αίσθητικά ιδεώδη, ἀλλὰ ἦσαν ἀπλῶς συμβολικά ΤΟΤΕΜ ποὺ ἐξυπηρετοῦσαν τις θρησκευτικές δεισιδαιμονίες. Οἱ ἀρχέτυπες ἐπομένως ἐμαφανίσεις τῆς τέχνης εἶναι συνυφα σμένες μὲ τις θρησκευτικές ανάγκες. Καὶ γεννᾶται τὸ ἐρώτημα. Ποῦ οφείλεται αὐτό; Γιατί ἡ θρησκεία ὁδηγεῖ πρὸς τὴν τέχνη κι' ἡ τέχνη συνυπάρχει στη θρησκεία; Ἴσως δοθῆ ἡ ἀπόκρισις ἄν καθορισθῆ τὸ οὐσιαστικό περιεχόμενο τῆς όποιασδήποτε θρησκείας. "Όλες οἱ θρησκεῖες, ἀνεξάρτητα ἀπ' τὸ τελετουργικό τους μέρος, τις τοπικές ἢ χρονικές Ιδιομορφίες τους, τις φι-λοσοφικές τους τυχόν ἀντιθέσεις, συμπίπτουν σ' ένα βασικό σημείο. Εὐαγγελίζονται ένα Ιδεατό κόσμο, ἀπηλλαγμένο ἀπὸ τὰ χάσματα καὶ τῆς πικρίες τῆς πραγματικότητος. Φέρνουν τὸ μήνυμα μιᾶς δίκαιης κι' ἀνώτερης ζωῆς, ἑνὸς ὁράματος τόσον ἐπιθυμητοῦ ἀπὸ χιλιάδες άτομα, τόσο μεγάλου, που μόνον ἡ ὑπερβατική δύναμις τοῦ θείου μπορεῖ νὰ τὸ πραγματώση. Τέτοιοι κόσμοι ὀνειρικοὶ δὲν μποροῦν νὰ ἐκφρασθούν λογικά. Ἡἀντικειμενική σκέψις, ἀδυνατεῖ νὰ τοὺς ἀκολουθήσει, γιατὶ εἶναι γεννήματα διαθέσεων καὶ παρορμήσεων ψυχικῶν, ἀπροσδιόριστων ἀκόμα που ξεπερνοῦν τὰ στατικά πλαίσια τῆς νοήσεως. Αν όμως ἡ λογική εἶναι ἀνεπαρκής μὲ ποιό τρόπο θὰ γίνουν ἀντιληπτὰ τὰ θρησκευτικά αὐτὰ μηνύματα. Φαίνεται πῶς προσφορότερη στη σύλληψι καὶ στὴν ἀπόδοσή του παραμένει ή φαντασία. Η φαντασία μαζὶ μὲ τὸ συναίσθημα μποροῦν νὰ κινηθοῦν στὸν ὀνειρικό χῶρο τοῦ θρησκευτικοῦ ὁράματος, Μὰ ἡ φαντασία καὶ τὸ συναίσθημα εἶναι ἡ βάσις που στηρίζει καὶ τὴν τέχνη. Και ή τέχνη κινείται πέραν τοῦ πραγματικοῦ καὶ τοῦ καθωρισμένου. Ζη σ' ἕνα περιβάλλον ποὺ δὲν ἐκφράζεται μὲ μαθηματική ἀκρίβεια, γιατί το συνθέτουν ἀπροσδιόριστοι ψυχισμοί, ἀπωθημένα βιώματα τῆς συνειδήσεως καὶ ἄλλοτε μισοσβυσμένες μνῆμες τοῦ ἐνστίκτου. Αὐτὴ εἶναι ή βαθύτερη συγγένεια τῆς Θρη σκείας καὶ τῆς Τέχνης. Ο κοινός χῶρος τῶν ὁραμάτων τους εἶναι ἡ αἰτία ποὺ ἡ θρησκεία χρησιμοποιεῖ τὴ τέχνη σὰν ἐκφραστικό της ὄργανο καὶ ἡ τέχνη στις ἀρχὲς τῆς ἐμφανίσεώς της εἶναι ταυ τισμένη μὲ τὴ θρησκεία. Μόνο με τη μυστηριακήὴ γλῶσσα τῆς τέχνης μποροῦσαν νὰ ἐκφρασθοῦν καὶ νὰ μετουσιωθοῦν οἱ θρησκευτικές ἔννοιες, νὰ λάβουν ἀντικειμενική ὑπόστασι καὶ ἔκτασι, νὰ ὑποβά λουν καὶ ν' ἀναπτύξουν τὸ θρησκευτικὸ αἴσθημα καὶ τελικά να καταξιώσουν τὴν ὕπαρξι τοῦ θρησκευομένου ἀνθρώπου. Ίσως ή παραπάνω τοποθέτησις νὰ δίδη τὴν ἐξήγησι γιατί συναντάμε τὴν τέχνη δίπλα στη θρησκεία καὶ τὴ θρησκεία μέσα στην τέχνη. 

Θαλής Γ. Αντωνιάδης (1824-1906): Εκδότης, Λόγιος, Πρόεδρος του Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός» - Σκύρος

 

Έλληνας εκδότης – λόγιος – πρόεδρος του Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός» 

Δραστηριότητα κυρίως στο δεύτερο μισό του αιώνα. 

Βιογραφική παρουσίαση

Ο Θαλής Αντωνιάδης υπήρξε μία από τις μορφές του αθηναϊκού πνευματικού χώρου του 19ου αιώνα. Ανήκε στην κατηγορία των μορφωμένων αστών της εποχής που δραστηριοποιήθηκαν στον χώρο του βιβλίου, της εκδοτικής παραγωγής και των φιλολογικών εταιρειών, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση της νεοελληνικής πνευματικής ζωής μετά τη συγκρότηση του ελληνικού κράτους.

Η Αθήνα της περιόδου αυτής αναπτύσσεται σταδιακά σε πνευματικό κέντρο του ελληνισμού. Γύρω από το Πανεπιστήμιο Αθηνών, τα τυπογραφεία και τις φιλολογικές εταιρείες δημιουργείται ένα δίκτυο λογίων, εκδοτών και επιστημόνων που επιδιώκουν την καλλιέργεια της παιδείας και τη διάδοση των γραμμάτων. Σε αυτό το περιβάλλον εντάσσεται και η δράση του Αντωνιάδη.

Ο Αντωνιάδης συνδέθηκε με τον χώρο των εκδόσεων και της τυπογραφίας. Οι εκδότες της εποχής δεν περιορίζονταν απλώς στην εκτύπωση βιβλίων· συχνά λειτουργούσαν ως οργανωτές πνευματικών δραστηριοτήτων, υποστηρικτές συγγραφέων και φορείς διάδοσης νέων ιδεών. Η εκδοτική δραστηριότητα της εποχής συνέβαλε αποφασιστικά στη διάδοση επιστημονικών, ιστορικών και φιλολογικών έργων, καθώς και στη διαμόρφωση του ελληνικού μορφωτικού κοινού.

Ο Φιλολογικός Σύλλογος «Παρνασσός»

Η σημαντικότερη γνωστή δημόσια ιδιότητα του Θαλή Αντωνιάδη ήταν η προεδρία του Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός».

Ο σύλλογος ιδρύθηκε στην Αθήνα το 1865 και υπήρξε ένας από τους σπουδαιότερους πνευματικούς οργανισμούς της νεότερης Ελλάδας. Στόχος του ήταν:

η προαγωγή των γραμμάτων και των επιστημών

η διοργάνωση διαλέξεων και φιλολογικών εκδηλώσεων

η ενίσχυση της εκδοτικής δραστηριότητας

η καλλιέργεια της ελληνικής παιδείας.

 

Ο Αντωνιάδης υπηρέτησε ως πρόεδρος του συλλόγου το 1869, σε μια περίοδο κατά την οποία ο «Παρνασσός» εδραιωνόταν ως σημαντικός θεσμός της αθηναϊκής κοινωνίας.

Στους χώρους του συλλόγου οργανώνονταν διαλέξεις, λογοτεχνικές αναγνώσεις και επιστημονικές συζητήσεις, ενώ παράλληλα εκδιδόταν το περιοδικό «Παρνασσός», το οποίο αποτέλεσε σημαντικό όργανο δημοσίευσης φιλολογικών, ιστορικών και επιστημονικών μελετών.

Η θέση του στην πνευματική ζωή της Αθήνας

Η δραστηριότητα του Θαλή Αντωνιάδη πρέπει να ιδωθεί μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της διαμόρφωσης της ελληνικής διανόησης του 19ου αιώνα. Η εποχή χαρακτηρίζεται από την ίδρυση μορφωτικών συλλόγων, βιβλιοθηκών και επιστημονικών εταιρειών, οι οποίες λειτουργούν ως κέντρα παραγωγής και διάδοσης γνώσης.

Ο «Παρνασσός» αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους τέτοιους θεσμούς. Μέσα από τις δραστηριότητές του συνδέθηκαν μεταξύ τους πανεπιστημιακοί, συγγραφείς, ιστορικοί και πολιτικοί παράγοντες. Η συμμετοχή και η προεδρία του Αντωνιάδη στον σύλλογο δείχνει ότι κατείχε αναγνωρισμένη θέση στους κύκλους αυτούς.

Οι μορφές όπως ο Αντωνιάδης αντιπροσωπεύουν τη γενιά που επιδίωξε να δημιουργήσει θεσμούς πολιτισμού και να ενισχύσει τη διάδοση της ελληνικής παιδείας σε μια περίοδο κατά την οποία το νεοσύστατο κράτος προσπαθούσε να συγκροτήσει την πολιτιστική του ταυτότητα.

Συνοπτικό χρονολόγιο

1865 – Ίδρυση του Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός».

1869 – Ο Θαλής Αντωνιάδης αναλαμβάνει πρόεδρος του συλλόγου.

19ος αιώνας – Δραστηριότητα στον εκδοτικό και φιλολογικό χώρο της Αθήνας.

Σημασία

Η ιστορική σημασία του Θαλή Αντωνιάδη συνδέεται κυρίως με τη συμμετοχή του στους θεσμούς της πνευματικής ζωής της Αθήνας του 19ου αιώνα. Ως εκδότης και πρόεδρος του «Παρνασσού» ανήκε στους ανθρώπους που στήριξαν την ανάπτυξη των ελληνικών γραμμάτων και τη συγκρότηση των πρώτων οργανωμένων μορφωτικών ιδρυμάτων του νεοελληνικού κράτους.

Ο Φιλολογικός Σύλλογος «Παρνασσός» (1865-1900)
 
Ο Φιλολογικός Σύλλογος Παρνασσός ιδρύθηκε στην Αθήνα το 1865 από ομάδα νέων λογίων και πανεπιστημιακών. Στόχος τους ήταν να δημιουργήσουν έναν θεσμό αντίστοιχο των μεγάλων ευρωπαϊκών μορφωτικών εταιρειών, που θα προωθούσε τα γράμματα, τις επιστήμες και τις τέχνες.
Η ίδρυση του συλλόγου πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία η Αθήνα μεταβαλλόταν από μικρή διοικητική πρωτεύουσα σε πνευματικό κέντρο του ελληνισμού. Το Πανεπιστήμιο Αθηνών, οι πρώτες βιβλιοθήκες και τα τυπογραφεία δημιουργούσαν τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη ενός ζωντανού μορφωτικού χώρου.
Ο «Παρνασσός» οργανώθηκε ως μορφωτικό σωματείο με:
δημόσιες διαλέξεις
φιλολογικές αναγνώσεις
επιστημονικές συζητήσεις
εκδόσεις βιβλίων και περιοδικών
δημιουργία βιβλιοθήκης.
 
Η αίθουσα διαλέξεων του συλλόγου αποτέλεσε για πολλές δεκαετίες έναν από τους σημαντικότερους χώρους πνευματικής ζωής της Αθήνας.
Κατά τις δεκαετίες 1870-1890 ο σύλλογος γνώρισε μεγάλη ακμή. Στις εκδηλώσεις του μιλούσαν πανεπιστημιακοί, ιστορικοί, αρχαιολόγοι και λογοτέχνες. Οι διαλέξεις συχνά δημοσιεύονταν στο περιοδικό του συλλόγου και διαδίδονταν σε ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο.
Ο «Παρνασσός» υπήρξε επίσης σημαντικός φορέας κοινωνικής δραστηριότητας. Στον χώρο του οργανώνονταν μουσικές εκδηλώσεις, φιλανθρωπικές συγκεντρώσεις και πολιτιστικές γιορτές.
Μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα είχε ήδη καθιερωθεί ως ένα από τα σημαντικότερα πνευματικά ιδρύματα της Ελλάδας.
Πρόεδροι του συλλόγου (ενδεικτικά πρώτες δεκαετίες)
Μεταξύ των πρώτων προέδρων του «Παρνασσού» συγκαταλέγονται:
Μιχαήλ Λάμπρος
Σπυρίδων Λάμπρος
Παντελεήμων Χρύσανθος
Θαλής Αντωνιάδης
Παύλος Νικολάρας
Ιωάννης Καμπουρόγλους
Χρήστος Λόντος
Εμμανουήλ Δραγούμης.
 
Οι άνθρωποι αυτοί ανήκαν κυρίως στον πανεπιστημιακό και δικηγορικό κόσμο της Αθήνας και αποτέλεσαν τον πυρήνα της ελληνικής διανόησης της εποχής.
Ελληνικά φιλολογικά περιοδικά του 19ου αιώνα
 
Ο 19ος αιώνας υπήρξε η εποχή της μεγάλης ανάπτυξης του ελληνικού περιοδικού τύπου. Μέσα από τα περιοδικά διακινούνταν ιδέες, φιλολογικές μελέτες, ιστορικά άρθρα και λογοτεχνικά έργα.
 
Τα σημαντικότερα φιλολογικά περιοδικά της εποχής είναι τα εξής.
 
Πανδώρα (1850-1872)
Ήταν από τα σημαντικότερα φιλολογικά περιοδικά της Αθήνας. Δημοσίευε ιστορικά και φιλολογικά άρθρα και συνέβαλε στη διαμόρφωση του μορφωμένου κοινού.
 
Εστία (1876-1895 περιοδικό)
Αργότερα μετατράπηκε στη γνωστή εφημερίδα. Στο περιοδικό δημοσιεύθηκαν έργα πολλών λογοτεχνών της εποχής.
 
Παρνασσός (από το 1877)
Το περιοδικό του Φιλολογικού Συλλόγου. Δημοσίευε επιστημονικές και φιλολογικές μελέτες υψηλού επιπέδου.
 
Ιλισσός (1868-1872)
Φιλολογικό περιοδικό που εξέδιδε ο Θαλής Αντωνιάδης.
 
Ευτέρπη
Περιοδικό με έντονη παρουσία ποιημάτων και λογοτεχνικών κειμένων.
 
Αθήναιον
Ένα ακόμη περιοδικό με φιλολογικό και πολιτιστικό περιεχόμενο.
 
Τα περιοδικά αυτά αποτελούν σήμερα βασικές πηγές για τη μελέτη της ελληνικής διανόησης του 19ου αιώνα.
 
Το περιοδικό «Ιλισσός»
 
Το περιοδικό «Ιλισσός» ήταν ένα από τα ενδιαφέροντα φιλολογικά έντυπα της Αθήνας στα τέλη της δεκαετίας του 1860.
Ιδρυτής και εκδότης ήταν ο Θαλής Αντωνιάδης, νομικός και άνθρωπος του πνευματικού χώρου.
Το περιοδικό εκδιδόταν στην Αθήνα από το 1868 έως το 1872.
Αρχικά κυκλοφορούσε μηνιαία και αργότερα δεκαπενθήμερα. Η έκδοση ήταν προσεγμένη και συχνά περιλάμβανε εικονογραφημένο υλικό.
Στο περιοδικό δημοσιεύονταν:
φιλολογικά δοκίμια
ιστορικά άρθρα
ποιήματα
κριτικές βιβλίων
πολιτιστικά θέματα.
 
Η ύλη του απευθυνόταν στο μορφωμένο κοινό της Αθήνας και των ελληνικών παροικιών.
Οι συνδρομητές του περιοδικού βρίσκονταν όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε ελληνικές κοινότητες της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και της Ευρώπης, γεγονός που δείχνει τη διάδοση του ελληνικού πνευματικού τύπου εκείνη την εποχή.
Παρότι το περιοδικό έπαψε να εκδίδεται το 1872, αποτελεί σημαντική πηγή για την ιστορία των ελληνικών γραμμάτων.
Η σημασία του Θαλή Αντωνιάδη
Η μορφή του Αντωνιάδη δεν είναι από τις πλέον γνωστές της εποχής, ωστόσο ανήκει σε εκείνη τη γενιά που δημιούργησε τις πρώτες οργανωμένες δομές της ελληνικής πνευματικής ζωής.
Ως εκδότης του «Ιλισσού» και πρόεδρος του «Παρνασσού» συνέβαλε:
στην ανάπτυξη του φιλολογικού τύπου
στη διάδοση των γραμμάτων
στη δημιουργία μορφωτικών θεσμών στην Αθήνα.

Ξενοφών Αντωνιάδης (1914-2004): Διπλωμάτης, Λιμενικός, Συγγραφέας, Λαογράφος - Σκύρος

Ξενοφών Αντωνιάδης (1914-2004)
Διπλωμάτης, Λιμενικός, Συγγραφέας, Λαογράφος
 Σκύρος

Ξενοφών Αντωνιάδης (1914-2004)

Γεννήθηκε στη Σκύρο και καταγόταν από παλιά οικογένεια του νησιού. Μάλιστα η οικογένεια Αντωνιάδη είχε από τον 19ο αιώνα (1860) και ιδιωτικό νησί, την Σκυροπούλα, η οποία τελικά πουλήθηκε το 2001 για περίπου 6.1 εκατομμύρια ευρώ λόγω αδυναμίας καταβολής φόρου κληρονομιάς. Κατετάγη στο Λιμενικό Σώμα, ήταν αρχηγός της τάξης του και ορκίστηκε στις 29 Σεπτεμβρίου του 1937.

Διετέλεσε το 1940 λιμενάρχης Θεσσαλονίκης καθώς και επικεφαλής της διεύθυνσης ναυτικής εκπαίδευσης (1965). Το 1962 αντιπροσώπευσε την Ελλάδα στην 25η διπλωματική διάσκεψη ναυτικού δικαίου της Διεθνούς Ναυτικής Επιτροπής και το 1958 στη διεθνή διάσκεψη εργασίας στη Γενεύη μαζί με τον πλοίαρχο Γουλιέλμο. Κατά την περίοδο της κατοχής ανέπτυξε αντιστασιακή δράση. Επίσης αρθρογραφούσε στο περιοδικό Δελτίο Ναυτιλιακών Μελετών. Αποστρατεύθηκε και κυνηγήθηκε από τη Χούντα των Συνταγματαρχών αλλά με προεδρικό διάταγμα του 1975 επανήλθε στην θέση του για να αποστρατευθεί τελικά με τον βαθμό του Αντιναυάρχου ε.α.

Ασχολήθηκε με νομικά και ιστορικά, κυρίως της Σκύρου, θέματα. 

Έγραψε τα εξής έργα: 

Εισαγωγή εις το Δημόσιο Ναυτικό Δίκαιο (1943), το ναυτικόν ατύχημα (1953), η ναυτική εκπαίδευσις (1960), η Σκύρος και η θάλλασα (1967), Νεοελληνικά ναυτικά κείμενα (1968), το οποίο εκδόθηκε απο το Ευγενίδειο ίδρυμα σε συνεργασία με τον Κωνσταντίνο Μανάφη, Μαθήματα Ναυτικού Δικαίου (1970), ο πλοίαρχος φορεύς δημοσίας εξουσίας (1972), ο νέος Π.Π.Κ.Ε.Ν. (1973), θέματα ναυτικού δικαίου (1974), περι ναυτιλιακών εγγράφων (1974), στοιχεία ναυτικού δικαίου (1976), το ναυτιλιακό πανεπιστήμιο (1990) και η Σκύρος στους περιηγητές και γεωγράφους 1400-1900. Ο Ξενοφών Αντωνιάδης τιμήθηκε δύο φορές από την Ακαδημία των Αθηνών για τα ιστορικά του έργα.Υπήρξε επίσης πρωτεργάτης για την δημιουργία της εφημερίδας "Σκυριανά Νέα".

Απεβίωσε στην Αθήνα το 2004. Γιος του είναι ο Αντώνης Αντωνιάδης (1946), Αρχηγός ΓΕΝ τα έτη 2002-2005 και Ναύαρχος ε.α του Πολεμικού Ναυτικού.

      

Άρτεμις Φαλτάϊτς( - ) : Διηγηματογράφος - Σκύρος

Το κείμενο από την ΑΝΕΜΗ

Δημήτριος Γ. Φαλτάϊτς (1855 -1900): Λόγιος - Σκύρος

Γεννήθηκε και πέθανε στη Σκύρο. Παντρεύτηκε στη Σμύρνη την Άννα Μαρτσέλο- Γριμάλδη.

Ανάπτυξε έντονη κοινωνική και πνευματική δραστηριότητα στη Σμύρνη, καθώς και στην Οδησσό και το Ταϊγαρόγκ της Ρωσίας, πόλεις στις οποίες ασκούσε τις επιχειρηματικές του δραστηριότητες.

Στο Ταϊγαρόγκ συνδέθηκε στενά με τον επιφανή ποιητή Αχιλλέα Παράσχο και τον διάσημο Ρώσο συγγραφέα Αντών Τσέχωφ που με την δική του υπόδειξη ο αδερφικός του φίλος Αγαθοκλής Κωνσταντινίδης μετάφρασε αργότερα στην Ελληνική τα έργα του καθώς επίσης και άλλων διάσημων Ρώσων συγγραφέων, κάνοντάς τους έτσι γνωστούς στο Ελληνικό αναγνωστικό κοινό.

Έγραψε την Ιστορία της Σκύρου, φιλοσοφικά δοκίμια, απομνημονεύματα, και ανάπτυξε πλούσια φιλανθρωπική και κοινωνική δράση παράλληλα με την πνευματική του δραστηριότητα.

Άφησε ένα μεγάλο μέρος από ανέκδοτα έργα:

-Ποιήματα

-Δοκίμια

-Ομιλίες

-Διδαχές

-Την ιστορία της Σκύρου

-Ημερολόγιο

-Ταξιδιωτικές αναμνήσεις από τη Σμύρνη, Άγιους Τόπους, Κωνσταντινούπολη, Οδησσό, Τραπεζούντα, Μυτιλήνη, Χίο , Αθήνα κλπ

-Δημιουργός της Πνευματικής Αδερφότητας Σμύρνης.

Πηγή:  Μουσείο Φαλτάϊτς

Ρούπερτ Μπρούκ (Rupert Brooke) (1887-1915): Ποιητής - Ράγκμπι Κ. Αγγλίας- Σκύρος

Μια βιογραφία του

Το 1887 γεννήθηκε στο Ράγκμπι της Κεντρικής Αγγλίας ο 27χρονος νεορομαντικός βρετανός ποιητής Ρούπερτ Μπρουκ. Πέθανε στις 23 Απριλίου 1915 στη Σκύρο ενώ η Ευρώπη φλέγεται στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο.
Είναι αγαπητός, ελκυστικός - «ο πιο όμορφος νέος στην Αγγλία», όπως έλεγε ο Γουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς . Γράφει, συνεργάζεται με λογοτεχνικά περιοδικά και δημοσιεύει την πρώτη του ποιητική συλλογή Ποιήματα (1911) που η κριτική καλοδέχεται. Με επιθυμίες και για τα δύο φύλα, δοκιμάζει μια ερωτική σύγχυση το 1912 που του προκαλεί συναισθηματική κρίση στα όρια της κατάρρευσης. Το 1906 γράφτηκε στο πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ για να σπουδάσει φιλολογία και απέκτησε πολλούς και πιστούς φίλους ως μέλος της σοσιαλιστικής «Φαβιανής Εταιρείας», αλλά και στην καλλιτεχνική «Ομάδα του Μπλούσμπερι» και τη Virginia Woolf, παρότι ανήκε σε διαφορετική λογοτεχνική συντροφιά, τους «Γεωργιανούς ποιητές».
Ο Ρούπερτ Τσόνερ Μπρουκ (Rupert Chawner Brooke) γεννήθηκε στο Ράγκμπι της Κεντρικής Αγγλίας στις 3 Αυγούστου 1887. Γόνος εύπορης και καλλιεργημένης οικογένειας, φοίτησε στο τοπικό σχολείο, όπου δίδασκε ο πατέρας του και διακρίθηκε τόσο για τις επιδόσεις του στα μαθήματα, όσο και ως παίκτης του ράγκμπι και του ποδοσφαίρου.Από το 1913 έως το 1914 περιπλανήθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες, Καναδά και Πολυνησία Χαβάη, Φίτζι και Αϊτή. Οι ταξιδιωτικές του εντυπώσεις, που έστελνε τακτικά σε λογοτεχνικά περιοδικά, εκδόθηκαν σε βιβλίο μετά το θάνατό του, με πρόλογο του Henry James (Letters From America, 1931). Ωστόσο, η αγαπημένη του ενασχόληση ήταν οι περιπλανήσεις του γύρω από το χωριό του Γκράντσεστερ, το οποίο ύμνησε στο ποίημά του «The Old Vicarage, Grantchester» (1912).
Με την κήρυξη του Α' Παγκοσμίου Πολέμου επιστρατεύτηκε στο Πολεμικό Ναυτικό με τον βαθμό του ανθυποπλοιάρχου. Συμμετείχε στο αγγλικό εκστρατευτικό σώμα, που θα επιχειρούσε εναντίον των Τούρκων στην Καλλίπολη. Δεν πρόλαβε να πάρει μέρος στην καταστροφική για τους Άγγλους απόβαση, γιατί έπαθε σηψαιμία από τσίμπημα μολυσμένου κουνουπιού. Άφησε την τελευταία του πνοή νωρίς το απόγευμα της 23ης Απριλίου 1915, σ’ ένα γαλλικό πλωτό νοσοκομείο, που ήταν αγκυροβολημένο στον κόλπο «Τρεις Μπούκες» της Σκύρου. Τάφηκε στη Σκύρο, στον ίσκιο μιας ελιάς, στα νοτιοδυτικά του νησιού.
Τα σονέτα που έγραψε ο Μπρουκ κατά τη διάρκεια του πολέμου και εκδόθηκαν το 1915 με τίτλο «1914» τον έκαναν αμέσως διάσημο. Εκφράζουν μία ιδεαλιστική στάση μπροστά στον θάνατο, σε πλήρη αντίθεση με την ποίηση που γράφτηκε αργότερα κατά τη διάρκεια του πολέμου των χαρακωμάτων πάνω στο θέμα αυτό.

Έχει μείνει γνωστός για το ποίημά του «Ο στρατιώτης» (The soldier). Πρωτοδημοσιεύτηκε μαζί με άλλα τέσσερα σονέτα του πολέμου στους Times Literary Supplement το 1914, όπου εξέφραζε πατριωτικά αισθήματα και το πολεμικό ιδεώδες σε αντίθεση με άλλα ποιήματά του που δημοσιεύτηκαν μετά το θάνατό του. Αντιφατικότητα, αμφισεξουαλικότητα, διχασμός, μυστικισμός, σαρκασμός αλλά και πίστη, θάνατος αλλά και αγάπη για τη ζωή είναι τα σταθερά σημεία στην ποίησή του.

Το «The Soldier» αρχίζει με τους παρακάτω πασίγνωστους στην Αγγλία στίχους:

If I should die, think only this of me:
That there’s some corner in a foreign field
That is forever Enlgand…
 
Κι αν να πεθάνω πρέπει, μόνο αυτό σκέψου για μένα:
Πως υπάρχει κάποια γωνιά σε ξένη γη
Που είναι Αγγλία για πάντα…
 
Στις 5 Απριλίου του 1931 έγιναν στη Σκύρο τα αποκαλυπτήρια του αγάλματος του Μπρουκ, που φιλοτέχνησε ο γλύπτης Μιχάλης Τόμπρος, δαπάναις της διεθνούς επιτροπής για την ανέγερση του μνημείου, μέλος της οποίας ήταν και ο Κωνσταντίνος Καβάφης. Στην τελετή παρέστη και ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος και τον πανηγυρικό εκφώνησε ο ποιητής Άγγελος Σικελιανός. Τον αποχαιρέτησε στη νεκρολογία του στους Times και ο Winston Churchill, ένας από τους πολλούς θαυμαστές του, όπως και ο Henry James. Το 1985 ο Μπρουκ ήταν ανάμεσα στους 16 ποιητές του Α΄Παγκοσμίου Πολέμου για τους οποίους στήθηκε μνημείο στο Poets' Corner στο Westminster Abbey. Η πολυτάραχη ζωή του ποιητή έγινε ταινία και ποιήματά του βρίσκονται σε τραγούδια των Pink Floyd, Fleetwood Mac, Pet Shop Boys.

Α-Δ: Νόελ Ολίβιε, Μέιτλαντ Ράτφορντ, Βιρτζίνια Γουλφ,Ρούπερτ Μπρουκ.

Ποιήματα - Ρούπερτ Μπρουκ

1. Ομορφιά και Ομορφιά - 1912

Όποτε η Ομορφιά κι η Ομορφιά βρεθούν μαζί
το ωραίο πάνω στο ωραίο, ολόγυμνα,
με δάκρυα γλυκά κλαίει η γη,
στον αέρα σκορπίζονται φώτα ολόφωτα,
κι όλα γυρίζουν, ζαλίζονται, αγκαλιάζονται
με γέλια μεθυσμένα και ψιθυριστά ˙
καλύπτοντας με πέπλο αυτά που έρχονται
Πιο μετά – Πιο μετά -
 
 
Όπου η Ομορφιά κι η Ομορφιά βρέθηκαν μαζί,
η γη ένα τρέμουλο ακόμα κρατά,
και μυρωμένοι οι άνεμοι παραμένουν εκεί,
κι οι αναμνήσεις τον αέρα ευωδιάζουν απαλά,
σε στήθη φωλιάζουν, σε αναλαμπές κρύβονται
και σε κομμάτια από γέλια στα σκοτεινά ˙
και όχι στα δάκρυα στα χρόνια που έρχονται
Πιο μετά – Πιο μετά -
 
Beauty and Beauty
  
When Beauty and Beauty meet
All naked, fair to fair,
The earth is crying-sweet,
And scattering-bright the air,
Eddying, dizzying, closing round,
With soft and drunken laughter;
Veiling all that may befall
After--after—
  
Where Beauty and Beauty met,
Earth's still a-tremble there,
And winds are scented yet,
And memory-soft the air,
Bosoming, folding glints of light,
And shreds of shadowy laughter;
Not the tears that fill the years
After--after—

2. Η απασχολημένη καρδιά - 1913

(απόδοση στα ελληνικά Μαργαρίτα Παπαγεωργίου)

Τώρα που κάναμε ό,τι καλύτερο και ό,τι χειρότερο, και χωρίσαμε πια,
θα γεμίσω το μυαλό μου με κάθε σκέψη που δεν είναι σπαρακτική.
(Ω καρδιά μου, δε θα να τολμήσω να φύγω με αδειανή καρδιά)
θα σκεφτώ την Αγάπη στα βιβλία, την Αγάπη την παντοτινή ˙
γυναίκες με παιδιά, ικανοποιημένες, παππούδες να κοιμούνται ,
και χωράφια με νερό, που έχουν οργωθεί με σίγουρη παραγωγή,
και μωρά που κλαίνε, και που ύστερα το κλάμα τους δε θυμούνται ,
και τους νέους ουρανούς, αυτούς που ξεχνούν πάντα τη βροχή,
την ησυχία το απόβραδο μόνο με της εστίας τα φτερουγίσματα,
και του Τραγουδιού την εντιμότητα και τη Σοφία την ιερή.
Εκείνα ζωντανά, εμείς νεκροί. Θα σκεφτώ χίλια πράγματα,
υπέροχα και διαρκή, και θα τα γευτώ με κίνηση αργή,
το ένα μετά το άλλο, όπως γεύεσαι μια τροφή γλυκιά.
Πρέπει να απασχολήσω με γαλήνη τη δική μου την καρδιά.
1913

The Busy Heart

Now that we've done our best and worst, and parted,
I would fill my mind with thoughts that will not rend.
(O heart, I do not dare go empty-hearted)
I'll think of Love in books, Love without end;
Women with child, content; and old men sleeping;
And wet strong ploughlands, scarred for certain grain;
And babes that weep, and so forget their weeping;
And the young heavens, forgetful after rain;
And evening hush, broken by homing wings;
And Song's nobility, and Wisdom holy,
That live, we dead. I would think of a thousand things,
Lovely and durable, and taste them slowly,
One after one, like tasting a sweet food.
I have need to busy my heart with quietude

3. Χαραυγή 1914-15

(απόδοση στα ελληνικά Μαργαρίτα Παπαγεωργίου)

(στο τραίνο, ανάμεσα Μπολόνια και Μιλάνο, δεύτερη θέση)
Απέναντί μου δυο Γερμανοί με ροχαλητά ιδροκοπάνε.
Μέσα σε ναυτία πηχτή εμείς τραμπαλιζόμαστε μ’ αγκομαχητά.
Λες κι είμαστε εδώ από πάντα ˙ κι ωστόσο λίγο θα ΄ναι.
Δυο ώρες δείχνει ένα ρολόι θαμπά, δυο αιώνες, μα όχι αρκετά.
Τα παράθυρα είναι σφραγισμένα, και λιγδιασμένα βρωμάνε
στης νύχτας τη δυσωδία. Κι έχουμε ακόμα δυο ώρες μπροστά.
Δυο ώρες ως την αυγή και το Μιλάνο ˙ δυο ώρες δεν περνάνε.
Αντίκρυ μου δυο Γερμανοί ιδροκοπάνε με ροχαλητά…

Ο ένας τους ξυπνά, και φτύνει, και κοιμάται ξανά.
Το σκοτάδι ανατριχιά. Χλωμό ένα φως τη βροχή διαπερνά
τα πρόσωπά μας χτυπά, τα αποστεωμένα κι ωχρά. Κάπου αλλού
μια καινούργια μέρα ξεπηδά ˙ και μέσα, ο σάπιος αέρας παντού
πιο παγερός, πιο νοτερός, πιο σαπισμένος γίνεται μετά…
Αντίκρυ μου δυο Γερμανοί ιδροκοπάνε με ροχαλητά.

Dawn
(From the train between Bologna and Milan, second class)

Opposite me two Germans snore and sweat.
Through sullen swirling gloom we jolt and roar.
We have been here for ever: even yet
A dim watch tells two hours, two aeons, more.
The windows are tight-shut and slimy-wet
With a night's foetor. There are two hours more;
Two hours to dawn and Milan; two hours yet.
Opposite me two Germans sweat and snore. . . .

One of them wakes, and spits, and sleeps again.
The darkness shivers. A wan light through the rain
Strikes on our faces, drawn and white. Somewhere
A new day sprawls; and, inside, the foul air
Is chill, and damp, and fouler than before. . . .
Opposite me two Germans sweat and snore.

1914-15

4. Θραύσμα   (Απρίλιος 1915)
(απόδοση στα ελληνικά Μαργαρίτα Παπαγεωργίου)


Περιφερόμουν μόνος στο κατάστρωμα, καμιά ώρα, απόψε
κάτω από έναν συννεφιασμένο αφέγγαρο ουρανό˙ έριχνα ματιές
απ΄ τα παράθυρα μέσα, κοίταζα τους φίλους μου στα τραπέζια,
να παίζουν χαρτιά, ή να στέκονται δίπλα στην πόρτα,
ή να βγαίνουν έξω στο σκοτάδι. Ωστόσο,
κανένας τους δεν μπορούσε να δει εμένα.

Θα μπορούσα να τους είχα συλλογιστεί
- ανίδεοι, μόνο με μιας βδομάδας μάχη – με συμπόνια ,
με καμάρι για τη δύναμή τους, τη σπουδαιότητα και τη σκληράδα
και την ομορφιά του συμπλέγματος των κορμιών, και να λυπόμουν
που αυτή η εύθυμη μηχανή του μεγαλείου σύντομα θα τσακιζόταν,
θα γινόταν κάτι ασήμαντο, κομμάτια σπασμένα, σκορπίσματα…
                                                 Μόνο που, όλη αυτή την ώρα,
εκείνο που έβλεπα - στο φως της λάμπας - ήταν να περνούν αυτοί
σα χρωματιστές σκιές, πιο λεπτές κι απ’ το λεπτότερο γυαλί,
φυσαλίδες ψιλές, πιο αχνές κι απ’ το αχνότερο κύμα
που θα έσπαζαν σε φωσφορίσματα πέρα στη νύχτα σύντομα,
του χαμού πράγματα, φαντάσματα παράξενα – του θανάτου εδώ
άλλα φαντάσματα – αυτό, ή εκείνο, ή εγώ.


Fragment

I strayed about the deck, an hour, to-night
Under a cloudy moonless sky; and peeped
In at the windows, watched my friends at table,
Or playing cards, or standing in the doorway,
Or coming out into the darkness. Still
No one could see me.

I would have thought of them
—Heedless, within a week of battle—in pity,
Pride in their strength and in the weight and firmness
And link’d beauty of bodies, and pity that
This gay machine of splendour ’ld soon be broken,
Thought little of, pashed, scattered. …
                                                        Only, always,
I could but see them—against the lamplight—pass
Like coloured shadows, thinner than filmy glass,
Slight bubbles, fainter than the wave’s faint light,
That broke to phosphorus out in the night,
Perishing things and strange ghosts—soon to die
To other ghosts—this one, or that, or I.

Αυτόν, τον τόσο ευαίσθητο ποιητή, οι Σκυριανοί τον τίμησαν δεόντως!