 |
| Ειρήνη Παπά (1929-1922) Ηθοποιός, Τραγουδίστρια, Σκηνοθέτις Χιλιομόδι Κορινθίας |
Βιογραφία
Η Ειρήνη Παπά (κατά κόσμον Ειρήνη Λελέκου) γεννήθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου 1929 στο Χιλιομόδι Κορινθίας. Προερχόταν από οικογένεια με αρβανίτικες ρίζες,
χαρακτηριστικό γνώρισμα της ευρύτερης περιοχής του Χιλιομοδίου Κορινθίας, το
οποίο όμως η ίδια δεν ανέδειξε ιδιαίτερα στη δημόσια και καλλιτεχνική της
πορεία. (Παρεμπιπτόντως και η δική μου καταγωγή, από την πλευρά της μητέρας μου, έχω αρβανίτικες ρίζες (Υδραίος ο παππούς μου Γιώργος Βέγγος).
Μεγάλωσε σε οικογένεια δασκάλων· η μητέρα της Ελένη ήταν δασκάλα και ο πατέρας της Σταύρος καθηγητής κλασικού δράματος. Το περιβάλλον αυτό, βαθιά εμποτισμένο με την παιδεία και το θέατρο, καθόρισε από νωρίς την πορεία της. Είχε τρεις αδελφές, ενώ στον ευρύτερο οικογενειακό της κύκλο ανήκουν ο σκηνοθέτης Μανούσος Μανουσάκης και ο ηθοποιός Αίας Μανθόπουλος. Από τον σύντομο γάμο της με τον ηθοποιό και σκηνοθέτη Άλκη Παππά κράτησε το επώνυμο «Παππά», το οποίο καθιέρωσε διεθνώς ως «Papas». Δεν απέκτησε παιδιά. Στη ζωή της υπήρξαν έντονες προσωπικές σχέσεις, με πιο γνωστή εκείνη με τον Μάρλον Μπράντο, που παρέμεινε για χρόνια μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.
Η καλλιτεχνική της πορεία ξεκίνησε πολύ νωρίς. Σε ηλικία μόλις δεκαπέντε ετών εργάστηκε στο ραδιόφωνο ως παραγωγός, τραγουδίστρια και χορεύτρια. Στη συνέχεια φοίτησε στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου, όπου διδάχθηκε από σημαντικούς δασκάλους της εποχής. Η πρώτη της θεατρική εμφάνιση έγινε το 1948 στην επιθεώρηση «Άνθρωποι… Άνθρωποι», ενώ την ίδια χρονιά εμφανίστηκε και στον κινηματογράφο, στην ταινία «Χαμένοι άγγελοι» του Νίκου Τσιφόρου.
Η διεθνής της αναγνώριση ήρθε το 1951 με τη «Νεκρή Πολιτεία», που προβλήθηκε στο Φεστιβάλ των Καννών. Από εκεί και πέρα, η πορεία της πήρε σαφή εξωστρεφή κατεύθυνση. Συμμετείχε σε πλήθος ξένων παραγωγών και συνεργάστηκε με σημαντικούς σκηνοθέτες, αποκτώντας κύρος και αναγνωρισιμότητα.
Καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της καλλιτεχνικής της ταυτότητας έπαιξε η αρχαία ελληνική τραγωδία. Οι ερμηνείες της σε έργα όπως η «Ηλέκτρα» και η «Ιφιγένεια», σε σκηνοθεσία Μιχάλη Κακογιάννη, συγκαταλέγονται στις κορυφαίες στιγμές της καριέρας της. Η αυστηρότητα της παρουσίας της, το δωρικό ύφος και η εσωτερική ένταση του βλέμματος την κατέστησαν ιδανική ερμηνεύτρια τραγικών ρόλων.
Παράλληλα, συμμετείχε σε διεθνείς κινηματογραφικές επιτυχίες, όπως τα «Κανόνια του Ναβαρόνε» και ο «Ζορμπάς», που την καθιέρωσαν στο παγκόσμιο κοινό. Συνολικά, έλαβε μέρος σε περισσότερες από πενήντα ταινίες, συνεργαζόμενη με σκηνοθέτες όπως ο Κώστας Γαβράς, ο Μάριο Μονιτσέλι, ο Φραντσέσκο Ρόζι και άλλοι, ενώ στάθηκε δίπλα σε ηθοποιούς διεθνούς ακτινοβολίας.
Το 1967 εμφανίστηκε και στο Μπρόντγουεϊ, επιβεβαιώνοντας τη θεατρική της δύναμη και εκτός Ευρώπης. Παράλληλα, ασχολήθηκε και με τη μουσική, συνεργαζόμενη με τον Βαγγέλη Παπαθανασίου στον δίσκο «Ωδές», καθώς και με τον Ντέμη Ρούσσο στον δίσκο «666» των Aphrodite’s Child.
Στα χρόνια της δικτατορίας έζησε κυρίως στην Ιταλία, όπου και ανέπτυξε έντονη καλλιτεχνική δραστηριότητα, ενώ ταυτόχρονα στήριξε τις αντιστασιακές κινήσεις κατά του καθεστώτος. Η Ιταλία αποτέλεσε ουσιαστικά δεύτερη πατρίδα της, με σημαντικές συνεργασίες και τιμητικές διακρίσεις.
Για την προσφορά της τιμήθηκε με πλήθος βραβείων. Στην Ελλάδα έλαβε το Παράσημο του Ταξιάρχη του Τάγματος του Φοίνικος, ενώ διεθνώς τιμήθηκε, μεταξύ άλλων, με τον Χρυσό Λέοντα της Μπιενάλε Θεάτρου Βενετίας. Παράλληλα, αναγορεύθηκε επίτιμη διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Τορ Βεργκάτα της Ρώμης.
Η προσωπικότητά της παρέμεινε σε όλη της τη ζωή λιτή και αποστασιοποιημένη από τη δημοσιότητα. Δεν επιδίωξε ποτέ τον εύκολο εντυπωσιασμό, ούτε τη διαχείριση της εικόνας της ως «σταρ». Αντιθέτως, υπηρέτησε με συνέπεια την τέχνη της, με μια σχεδόν ασκητική αφοσίωση.
Η Ειρήνη Παπά έφυγε από τη ζωή στις 14 Σεπτεμβρίου 2022. Άφησε πίσω της ένα έργο που ξεπερνά τα όρια του κινηματογράφου και του θεάτρου. Για πολλούς, δεν υπήρξε απλώς μια μεγάλη ηθοποιός, αλλά μια μορφή που ενσάρκωσε το ήθος και το μέτρο της ελληνικής τραγωδίας σε παγκόσμια κλίμακα.
Αναφορές
LIFO Ειρήνη Παπά : Μεγαλειωδώς Άναρχη
Ειρήνη Παπά-Φ.Γερμανός-Ν.Χατζηνικολάου (3/1/1995)
Μια Συζήτηση, σε ηλικία 80 ετών, με την Αλεξία Κουλούρη (04/2009)
Ταινίες-Αποσπάσματα
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου