Ειρήνη Παπά (1929-1922): Ηθοποιός, Τραγουδίστρια, Σκηνοθέτις - Χιλιομόδι Κορινθίας, Κάρυστος

 

Ειρήνη Παπά (1929-1922)
Ηθοποιός, Τραγουδίστρια, Σκηνοθέτις
 Χιλιομόδι Κορινθίας

Μια Εισαγωγή

Ο πρώτος, και μοναδικός, σύζυγός της ο Άλκης Παπάς καταγόταν από τα Στύρα Καρύστου Ευβοίας. Τοιουτοτρόπως η Μεγάλη αυτή Ελληνίδα μπορεί να θεωρηθεί εν δυνάμει και Ευβοεύς με την ευρεία έννοια του όρου.

Στην τελευταία του συνέντευξη τον Μάρτιο του 2014, ο Άλκης Παπάς είχε αναφερθεί στη γνωριμία του με την Ειρήνη Παπά: «Όταν η Ειρήνη φοιτούσε στη σχολή του Εθνικού Θεάτρου, της έκανα ιδιαίτερα μαθήματα. Ετσι γνωριστήκαμε κι ερωτευτήκαμε. Ήμουν στο πλευρό της ως δάσκαλος, όταν έπαιξε στην επιθεώρηση «Ανθρωποι, άνθρωποι» των Σακελλάριου – Γιαννακόπουλου. Υποδυόταν μια αριστοκράτισσα σε ένα νούμερο μαζί με τον Ορέστη Μακρή, που είχε μεγάλη επιτυχία. Τότε ήταν πανάκριβα τα ρούχα, γι’ αυτό έβαλε το φράκο μου για να παίξει».

«Μου την έκλεψες την όμορφη»

Ο έρωτάς τους κατέληξε σε γάμο, παρότι οι γονείς της είχαν κάποιες αντιρρήσεις.

«Παντρευτήκαμε στη Θεσσαλονίκη μεταξύ δύο παραστάσεων, όταν παιζόταν το έργο μου “Ερωφίλη” με την αδελφή μου, την Κρινιώ Παπά και τον Σπύρο Μουσούρη, αλλά και τον τότε πρωτοεμφανιζόμενο Ανδρέα Μπάρκουλη, που έκανε ένα ρολάκι. Ο πατέρας της, όταν τον γνώρισα, μου είπε: " ‘Α, μου την έκλεψες την όμορφη", αλλά στη συνέχεια είχαμε καλές σχέσεις. Προς το τέλος της στρατιωτικής θητείας μου -κράτησε τρία χρόνια και η Ειρήνη ερχόταν και με έβλεπε- χωρίσαμε φιλικά. Τότε έφυγε για το εξωτερικό σημειώνοντας αμέσως μεγάλη επιτυχία κι από την πρώτη της δουλειά χρησιμοποίησε το δικό μου επίθετο και όχι το Λελέκου, που είναι το δικό της.

«Επιστρέφοντας κάποια στιγμή στην Αθήνα παίρνει μέρος στη ραδιοφωνική εκπομπή μου ‘Το Λυχνάρι του Αλαντίν’ και μου λέει: ‘Αλκη, σε πειράζει να κρατήσω το όνομά σου, γιατί έτσι έχω αρχίσει να γίνομαι γνωστή στο εξωτερικό;’. Της απάντησα πως δεν είχα κανένα πρόβλημα. Μάλιστα είχε έρθει η Λίντα, η αδελφή της, να μου ζητήσει να υπογράψω ένα χαρτί γι’ αυτό το θέμα, αλλά της είπα ότι ο λόγος μου είναι συμβόλαιο».

Βιογραφία

Η Ειρήνη Παπά (κατά κόσμον Ειρήνη Λελέκου) γεννήθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου 1929 στο Χιλιομόδι Κορινθίας. Προερχόταν από οικογένεια με αρβανίτικες ρίζες, χαρακτηριστικό γνώρισμα της ευρύτερης περιοχής του Χιλιομοδίου Κορινθίας, το οποίο όμως η ίδια δεν ανέδειξε ιδιαίτερα στη δημόσια και καλλιτεχνική της πορεία. (Παρεμπιπτόντως και η δική μου καταγωγή, από την πλευρά της μητέρας μου, έχω αρβανίτικες ρίζες (Υδραίος ο παππούς μου Γιώργος Βέγγος).
Μεγάλωσε σε οικογένεια δασκάλων· η μητέρα της Ελένη ήταν δασκάλα και ο πατέρας της Σταύρος καθηγητής κλασικού δράματος. Το περιβάλλον αυτό, βαθιά εμποτισμένο με την παιδεία και το θέατρο, καθόρισε από νωρίς την πορεία της. Είχε τρεις αδελφές, ενώ στον ευρύτερο οικογενειακό της κύκλο ανήκουν ο σκηνοθέτης Μανούσος Μανουσάκης και ο ηθοποιός Αίας Μανθόπουλος. Από τον σύντομο γάμο της με τον ηθοποιό και σκηνοθέτη Άλκη Παππά κράτησε το επώνυμο «Παππά», το οποίο καθιέρωσε διεθνώς ως «Papas». Δεν απέκτησε παιδιά. Στη ζωή της υπήρξαν έντονες προσωπικές σχέσεις, με πιο γνωστή εκείνη με τον Μάρλον Μπράντο, που παρέμεινε για χρόνια μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.

Η καλλιτεχνική της πορεία ξεκίνησε πολύ νωρίς. Σε ηλικία μόλις δεκαπέντε ετών εργάστηκε στο ραδιόφωνο ως παραγωγός, τραγουδίστρια και χορεύτρια. Στη συνέχεια φοίτησε στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου, όπου διδάχθηκε από σημαντικούς δασκάλους της εποχής. Η πρώτη της θεατρική εμφάνιση έγινε το 1948 στην επιθεώρηση «Άνθρωποι… Άνθρωποι», ενώ την ίδια χρονιά εμφανίστηκε και στον κινηματογράφο, στην ταινία «Χαμένοι άγγελοι» του Νίκου Τσιφόρου.
Η διεθνής της αναγνώριση ήρθε το 1951 με τη «Νεκρή Πολιτεία», που προβλήθηκε στο Φεστιβάλ των Καννών. Από εκεί και πέρα, η πορεία της πήρε σαφή εξωστρεφή κατεύθυνση. Συμμετείχε σε πλήθος ξένων παραγωγών και συνεργάστηκε με σημαντικούς σκηνοθέτες, αποκτώντας κύρος και αναγνωρισιμότητα.
Καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της καλλιτεχνικής της ταυτότητας έπαιξε η αρχαία ελληνική τραγωδία. Οι ερμηνείες της σε έργα όπως η «Ηλέκτρα» και η «Ιφιγένεια», σε σκηνοθεσία Μιχάλη Κακογιάννη, συγκαταλέγονται στις κορυφαίες στιγμές της καριέρας της. Η αυστηρότητα της παρουσίας της, το δωρικό ύφος και η εσωτερική ένταση του βλέμματος την κατέστησαν ιδανική ερμηνεύτρια τραγικών ρόλων.
Παράλληλα, συμμετείχε σε διεθνείς κινηματογραφικές επιτυχίες, όπως τα «Κανόνια του Ναβαρόνε» και ο «Ζορμπάς», που την καθιέρωσαν στο παγκόσμιο κοινό. Συνολικά, έλαβε μέρος σε περισσότερες από πενήντα ταινίες, συνεργαζόμενη με σκηνοθέτες όπως ο Κώστας Γαβράς, ο Μάριο Μονιτσέλι, ο Φραντσέσκο Ρόζι και άλλοι, ενώ στάθηκε δίπλα σε ηθοποιούς διεθνούς ακτινοβολίας.
Το 1967 εμφανίστηκε και στο Μπρόντγουεϊ, επιβεβαιώνοντας τη θεατρική της δύναμη και εκτός Ευρώπης. Παράλληλα, ασχολήθηκε και με τη μουσική, συνεργαζόμενη με τον Βαγγέλη Παπαθανασίου στον δίσκο «Ωδές», καθώς και με τον Ντέμη Ρούσσο στον δίσκο «666» των Aphrodite’s Child.
Στα χρόνια της δικτατορίας έζησε κυρίως στην Ιταλία, όπου και ανέπτυξε έντονη καλλιτεχνική δραστηριότητα, ενώ ταυτόχρονα στήριξε τις αντιστασιακές κινήσεις κατά του καθεστώτος. Η Ιταλία αποτέλεσε ουσιαστικά δεύτερη πατρίδα της, με σημαντικές συνεργασίες και τιμητικές διακρίσεις.
Για την προσφορά της τιμήθηκε με πλήθος βραβείων. Στην Ελλάδα έλαβε το Παράσημο του Ταξιάρχη του Τάγματος του Φοίνικος, ενώ διεθνώς τιμήθηκε, μεταξύ άλλων, με τον Χρυσό Λέοντα της Μπιενάλε Θεάτρου Βενετίας. Παράλληλα, αναγορεύθηκε επίτιμη διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Τορ Βεργκάτα της Ρώμης.
Η προσωπικότητά της παρέμεινε σε όλη της τη ζωή λιτή και αποστασιοποιημένη από τη δημοσιότητα. Δεν επιδίωξε ποτέ τον εύκολο εντυπωσιασμό, ούτε τη διαχείριση της εικόνας της ως «σταρ». Αντιθέτως, υπηρέτησε με συνέπεια την τέχνη της, με μια σχεδόν ασκητική αφοσίωση.
Η Ειρήνη Παπά έφυγε από τη ζωή στις 14 Σεπτεμβρίου 2022. Άφησε πίσω της ένα έργο που ξεπερνά τα όρια του κινηματογράφου και του θεάτρου. Για πολλούς, δεν υπήρξε απλώς μια μεγάλη ηθοποιός, αλλά μια μορφή που ενσάρκωσε το ήθος και το μέτρο της ελληνικής τραγωδίας σε παγκόσμια κλίμακα.

Αναφορές 

LIFO Ειρήνη Παπά : Μεγαλειωδώς Άναρχη    

Ειρήνη Παπά-Φ.Γερμανός-Ν.Χατζηνικολάου (3/1/1995)

Μια Συζήτηση, σε ηλικία 80 ετών, με την Αλεξία Κουλούρη (04/2009)  

Ταινίες-Αποσπάσματα

Αντιγόνη - Γ. Τζαβέλας

Ηλέκτρα - Μ. Κακογιάννης

Τρωάδες - Μ. Κακογιάννης

Ιφιγένεια - Μ. Κακογιάννη

Σωτηρία Μπέλλου (1921-1997): Τραγουδίστρια, Ρεμπέτισσα, Λαϊκή - Χάλια Χαλκίδας

                             

Βιογραφία

Έβγαλε η Ελλάδα έξοχους τραγουδιστές, αλλά αυτή ξεχωρίζει απ' όλους !

Χαρακτηριστική, ατόφια, κορυφαία ρεμπέτικη φωνή αλλά και λαϊκή.

Ένας θρύλος, αλλά πολύ ανθρώπινη με όλα τα καλά και τα κουσούρια του κόσμου.

Δεν έχω εγώ να πω τίποτα παραπάνω εκτός του ότι την θεωρώ κορυφαία του είδους και την αγαπώ πολύ. Αθάνατη για μένα και για όλους τους ανθρώπους που αγαπάνε το τραγούδι. 

Όποια πέτρα να σηκώσεις από κάτω θα την βρεις.

Γιώργος Βουτσής

Γεννήθηκε στις 29 Αυγούστου του 1921 στο χωριό Δροσιά (παλ. ονομασία Χάλια) κοντά στη Χαλκίδα, αλλά η καταγωγή ήταν από το χωριό Οκτωνιά.

Παντρεύτηκε σε πολύ μικρή ηλικία. Ο άντρας της ήταν μέθυσος, ενώ κατά τη διάρκεια ενός από τους ξυλοδαρμούς η Σωτηρία έριξε βιτριόλι στο πρόσωπό του. Για αυτό το γεγονός καταδικάστηκε σε τρία χρόνια στη φυλακή, από τα οποία εξέτισε έξι μήνες. Μετά την αποφυλάκισή της επιστρέφει στην οικογένειά της, αλλά μετά από προστριβές με τους δικούς της μετακομίζει στην Αθήνα τον Οκτώβριο του 1940, ακριβώς με την έναρξη του ελληνοϊταλικού πολέμου. Αυτά τα χρόνια δεν δίνει μόνο αγώνα για την επιβίωση, αλλά και για την αντίσταση. Γίνεται κομμουνίστρια. Συνελήφθη, βασανίστηκε και κλείστηκε στη φυλακή. Μετά την απελευθέρωση κι αφού έχει γνωρίσει την αγριότητα και τις εμφυλιοπολεμικές διώξεις, γνωρίζεται με τον Βασίλη Τσιτσάνη.

Μετά τον εμφύλιο πόλεμο απελευθερώνεται και το 1947 προσελήφθη ως τραγουδίστρια σε ένα κέντρο διασκέδασης στην Αθήνα με τον Βασίλη Τσιτσάνη, ο οποίος την ανακάλυψε και του οποίου τα τραγούδια είναι τα πιο σημαντικά του ρεπερτορίου της. Το 1948 μια ομάδα κακοποιών εισήλθαν στο χώρο που τραγουδούσε και την ξυλοκόπησαν με το χαρακτηρισμό «Βουλγάρα» (κομμουνίστρια), χωρίς οι μουσικοί της να τολμήσουν να σηκωθούν από τις καρέκλες τους.

Παρ' όλα αυτά σύντομα αναγνωρίζεται ως μία από τις καλύτερες ερμηνεύτριες στα ρεμπέτικα. Ορισμένες από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της είναι τα "Συννεφιασμένη Κυριακή", Τα "Καβουράκια" και "Όταν Πίνεις Στην Ταβέρνα" του Βασίλη Τσιτσάνη, με τις οποίες καθιερώθηκε στο χώρο της λαϊκής μουσικής. Πέραν του Τσιτσάνη, συνεργάστηκε και με πολλούς άλλους συνθέτες, μεταξύ των οποίων οι Γιάννης Παπαϊωάννου "Άνοιξε, Άνοιξε" και Απόστολος Καλδάρας "Είπα Να Σβήσω Τα Παλιά".

Η καριέρα της γνώρισε κάμψη στις αρχές της δεκαετίας του 1960, όμως το 1966 επανήλθε έπειτα από συνεργασίες της με σύγχρονους έντεχνους συνθέτες όπως ο Διονύσης Σαββόπουλος "Ζεϊμπέκικο", ο Ηλίας Ανδριόπουλος "Μην Κλαις" και ο Δήμος Μούτσης "Δε Λες Κουβέντα".

Μέχρι τη δεκαετία του 1980 εξακολουθεί να συνεργάζεται με τους σημαντικότερους Έλληνες συνθέτες της λαϊκής κι της ρεμπέτικης μουσικής σε πολλές συναυλίες και ηχογραφήσεις. Ήταν ανοιχτά λεσβία σε μία εποχή που αυτό ήταν αδιανόητο. Υπέστη κατά καιρούς διάφορες κρίσεις με προβλήματα αλκοολισμού ενώ ήταν εθισμένη και στον τζόγο.

Τον Μάρτιο του 1993 αντιμετώπισε σοβαρά προβλήματα υγείας με πνευμονικό εμφύσιμα, οπότε και διαγνώστηκε ότι έπασχε από καρκίνο του φάρυγγα[8]. Λόγω των οικονομικών προβλημάτων της έφτασε σε σημείο, ώστε να πουλήσει τους δίσκους της στο Κολωνάκι. Ξεπούλησε σε μία ώρα. Κατά την νοσηλεία της στο νοσοκομείο Σωτηρία το 1994 έδωσε συνέντευξη στο Νίκο Κακαουνάκη στο «Επ' αυτοφώρω» (δες παρακάτω", μιλώντας με δυσκολία λόγω του καρκίνου. Ύστερα από λίγους μήνες έχασε τη φωνή της, ενώ οι μόνοι που ήταν δίπλα της ήταν τα ανίψια της. Το Μάρτιο του 1996 εμφανίστηκε σε συνέντευξη στη Νανά Παλαιτσάκη στην «5η παρουσία».

Απεβίωσε στις 27 Αυγούστου του 1997 στο Νοσοκομείο Μεταξά.

Στην καριέρα της, από τα μέσα του 1940 ως τα μέσα του 1990, συνεργάστηκε με σημαντικούς συνθέτες, μεταξύ των οποίων οι Βασίλης Τσιτσάνης, Γιώργος Μητσάκης, Γιάννης Παπαϊωάννου, Μανώλης Χιώτης, Δημήτρης Γκόγκος, Στέλιος Κερομύτης, Μπάμπης Μπακάλης, Τάκης Λαβίδας, Μαρίνος Γαβριήλ, Αργύρης Κουνάδης, Ηλίας Ανδριόπουλος, Δήμος Μούτσης, Γιάννης Μαρκόπουλος, Σταύρος Ξαρχάκος, Διονύσης Σαββόπουλος, Νίκος Μαμαγκάκης, Βασίλης Δημητρίου και Δημήτρης Λάγιος.

Ό,τι καλλίτερο έχει γραφεί για την Μπέλλου. Ένα βιβλίο διαμάντι! Μαθαίνεις την ιστορία της Σωτήρως με λεπτομέρειες και ταυτόχρονα παίρνεις μαθήματα ζωής. 

                                                            Ο Ξένος Τύπος για τη Σωτηρία Μπέλλου

 

«Η Μπέλλου ήταν η τελευταία και μεγαλύτερη, ίσως, τραγουδίστρια των ρεμπέτικων που, στην ελληνική μουσική σκηνή, αντιστοιχούν στα αμερικάνικα μπλουζ ή στα ταγκό της Αργεντινής. Και η Μπέλλου είχε ύφος – ψυχικό σθένος και στιλ που συνυφαίνονταν με την ικανότητά της να εμπνέει σεβασμό. Παρά τη βασανισμένη ζωή της, δεν έχασε ποτέ το κέφι της ή την τόλμη να υψώνει το ανάστημά της». The Guardian του Constantine Buhayer

«Η Σωτηρία Μπέλλου, κορυφαία τραγουδίστρια της δημοφιλούς ρεμπέτικης μουσικής, που συχνά περιγράφεται σαν ελληνική μπλουζ, πέθανε την Τετάρτη, δύο ημέρες πριν τα εβδομηκοστά έκτα γενέθλιά της». The New York Times του Paul Anastasi

«Η μουσική της ήταν μουσική της ψυχής. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι η Σωτηρία Μπέλλου είναι για την Ελλάδα ό,τι και η Billie Holiday για την Αμερική. Αλλά η Ελλάδα τρέφει για την Μπέλλου μεγαλύτερο σεβασμό από ό,τι η Αμερική για τη Holiday. Ναι, τελικά είμαι σίγουρη πως δεν μπορώ να δω ξεχωριστά τη Σωτηρία Μπέλλου και την Ελλάδα. Σοφία Αδαμίδου, σ’ ευχαριστούμε για αυτό το τόσο σημαντικό βιβλίο». Kathleen Dixon, University of North Dakota.

Μερικά "δικά" μου της Σωτήρως...

και τόσα άλλα...

.........................................................................